Dzień, w którym lekarz prowadzący ogłasza remisję lub zakończenie intensywnego leczenia onkologicznego, teoretycznie powinien być najszczęśliwszym czasem w życiu pacjenta. Okazuje się jednak, że emocje po zakończeniu leczenia raka bywają niezwykle skomplikowane. Zamiast upragnionego spokoju, pojawia się lęk. Najsilniej manifestuje się on w momentach, gdy zbliża się termin wizyty kontrolnej. W terminologii medycznej i psychologicznej to zjawisko zyskało już nazwę: scanxiety.
Czym jest scanxiety i kogo dotyczy?
Czym jest scanxiety? Scanxiety to termin, który powstał z połączenia angielskich słów, czyli scan (badanie obrazowe) oraz anxiety (lęk), oznaczający głęboki, wielowymiarowy niepokój powiązany z procedurami diagnostycznymi. Objawia się jako silny lęk przed badaniami kontrolnymi oraz obezwładniający strach przed wynikami badań laboratoryjnych i obrazowych u osób, które przebyły chorobę nowotworową.
Ten termin nie widnieje w oficjalnych klasyfikacjach chorób jako odrębna jednostka chorobowa, ale psychoonkologowie traktują go jako realną formę traumy, bliską spektrum syndromu stresu pourazowego (PTSD). [1]
Problem ten nie jest marginalny: dotyka on, w różnym nasileniu, nawet do 80% osób po przebytej chorobie nowotworowej. Może aktywować się na kilka tygodni przed planowanym badaniem, a jego eskalacja następuje zazwyczaj w poczekalni oraz w trakcie wyczekiwania na opis badania lekarskiego. [2]
Czy lęk przed badaniami po nowotworze jest normalny?
Tak, silny lęk przed badaniami po nowotworze jest całkowicie naturalną, biologiczną i psychologiczną reakcją obronną organizmu. Pacjent, który doświadczył bezpośredniego zagrożenia życia, podświadomie kojarzy aparaturę medyczną, a nawet samą kopertę z wynikami z traumą diagnozy.
Dla osoby zdrowej rutynowa morfologia czy USG to element profilaktyki. Dla ozdrowieńca to chwila, w której ważą się losy jego przyszłości. Ten paraliżujący stan to lęk przed nawrotem choroby nowotworowej. Świadomość tego, że te emocje są powszechne, stanowi pierwszy, fundamentalny krok do odzyskania kontroli nad własnym życiem psychicznym.
Jak wygląda życie psychiczne po leczeniu nowotworu?
Po zakończeniu leczenia nowotworu przewlekły niepokój miesza się z poczuciem izolacji i brakiem zrozumienia ze strony otoczenia.
Psychika pacjenta po onkoterapii zmaga się z:
- Lękiem przed nawrotem, czyli FCR (Fear of Cancer Recurrence) – to chroniczny, trudny do opanowania strach, który nie mija wraz z upływem czasu od zakończenia terapii. Pacjent żyje w stanie nieustannego napięcia emocjonalnego, czując, że nowotwór ukrywa się w organizmie i może zaatakować w najmniej oczekiwanym momencie. Lęk ten często nasila się pod wpływem zewnętrznych bodźców (rocznica diagnozy, choroba kogoś znajomego czy właśnie zbliżający się termin badań kontrolnych),
- Nadwrażliwością somatyczną – każdy ból głowy, kłucie w boku czy przewlekłe zmęczenie są natychmiast interpretowane jako objaw przerzutów,
- Trudnościami w planowaniu przyszłości – lęk blokuje podejmowanie długoterminowych decyzji osobistych i zawodowych.
Lęk przed badaniami kontrolnymi po nowotworze potrafi na wiele dni wybić pacjenta z normalnego funkcjonowania, wywołując bezsenność, drażliwość, a nawet somatyczne ataki paniki. Szczególnie silny bywa stres przed tomografią po nowotworze (TK), rezonansem (MRI) czy badaniem PET.
Jak radzić sobie ze strachem przed wynikami?
Aby skutecznie radzić sobie ze strachem przed wynikami badań, należy wdrożyć zintegrowane strategie poznawczo-behawioralne, techniki somatyczne oraz precyzyjne planowanie logistyczne.
Oto 3 sprawdzone metody polecane przez specjalistów:
1. Przeorganizowanie logistyki w dniu badania
- Skrócenie czasu niepewności – jeśli to możliwe, umawiaj badania na godziny poranne, aby uniknąć całodziennego zamartwiania się,
- System wsparcia – nigdy nie idź do kliniki sam. Poproś bliską osobę, by towarzyszyła Ci w poczekalni i podczas odbioru opisu,
- Plan awaryjny – zaplanuj angażującą aktywność bezpośrednio po wyjściu ze szpitala (kino, obiad z przyjaciółmi, zakupy). Daj swojemu mózgowi sygnał, że po badaniu życie toczy się dalej.
2. Techniki regulacji napięcia psychofizycznego
W momencie, gdy dopada Cię paraliżujący strach przed kontrolą po leczeniu raka, Twoje ciało wchodzi w tryb „walcz lub uciekaj”. Możesz je wyciszyć za pomocą:
- Treningu oddechowego – wdech przez 4 sekundy, zatrzymanie na 4 sekundy, wydech przez 4 sekundy, zatrzymanie na 4 sekundy. To fizycznie obniża poziom kortyzolu i tętno.
- Uziemienia (technika 5-4-3-2-1) – wymień w myślach 5 rzeczy, które widzisz, 4, które możesz dotknąć, 3, które słyszysz, 2, które możesz poczuć węchem i 1, którą możesz posmakować. To odciąga umysł od katastroficznych projekcji. [3], [4]
3. Higiena informacyjna
Szukanie znaczenia drobnych symptomów na forach internetowych przed otrzymaniem oficjalnego opisu to najprostsza droga do eskalacji paniki.
Jak radzić sobie z lękiem przed wynikami skutecznie? Ustal z lekarzem prowadzącym sztywny schemat działania: kiedy będą wyniki, kto je interpretuje i jaki jest plan postępowania w każdym ze scenariuszy. Wiedza i konkretny plan redukują lęk przed nieznanym.
Kiedy warto iść do psychoonkologa?
Do psychoonkologa warto udać się wtedy, gdy lęk dezorganizuje codzienne życie, uniemożliwia sen, wywołuje długotrwałe obniżenie nastroju lub prowadzi do unikania badań kontrolnych.
Wsparcie specjalistyczne staje się niezbędne, gdy zauważysz u siebie:
- Natrętne myśli, które uniemożliwiają pracę lub opiekę nad rodziną na wiele tygodni przed rezonansem,
- Odkładanie terminów wizyt kontrolnych ze strachu przed diagnozą (zjawisko bardzo niebezpieczne dla zdrowia),
- Narastające symptomy depresyjne, stany lękowe lub bezradność, z którymi nie radzą sobie Twoi najbliżsi.
Fundacja onkologiczna Cancer Fighters oferuje ułatwiony dostęp do opieki psychoonkologicznej, z której warto skorzystać na każdym etapie zdrowienia.
Rola wsparcia społecznego i instytucjonalnego
Przejście przez proces traumy po leczeniu onkologicznym wymaga stabilnego otoczenia. Jeśli czujesz, że Twoje otoczenie nie jest w stanie udźwignąć Twoich obaw, doskonałym rozwiązaniem jest grupa wsparcia dla chorych na raka.
Spotkania z ludźmi, którzy przeżywają dokładnie ten sam rodzaj strachu przed kolejną tomografią czy USG, dają poczucie wspólnoty.
Wygraj razem z Cancer Fighters!
Wielu pacjentów po zakończeniu leczenia zmaga się także z problemami logistycznymi i finansowymi, które potęgują stres. Jeśli potrzebujesz stabilizacji materialnej, by móc bez przeszkód kontynuować kosztowną diagnostykę, warto sprawdzić, jak wygląda wsparcie finansowe dla chorych na raka.
Jeśli czujesz, że samotna walka z systemem medycznym i własną psychiką Cię przerasta, dowiedz się, jak dołączyć do podopiecznych fundacji Cancer Fighters. Kompleksowa opieka – od wsparcia psychologicznego po pomoc organizacyjną – ułatwia przejście przez trudny okres remisji.
Bibliografia:
- Zwrotnik Raka, Zaburzenia i problemy psychiczne w chorobie nowotworowej, [dostęp: 2026-06-08] zwrotnikraka.pl/zaburzenia-problemy-psychiczne-w-chorobie-nowotworowej
- PubMed, Prevalence, severity, and modifiable predictors of scanxiety in patients undergoing routine oncologic imaging: a prospective longitudinal study, [dostęp: 2026-06-10] pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41077027/
- Zwrotnik Raka, Mindfulness – trening uważności dla chorych na raka, [dostęp: 2026-06-09] zwrotnikraka.pl/mindfulness-trening/
- Zwrotnik Raka, Relaksacja i ćwiczenia relaksacyjne dla pacjentów onkologicznych, [dostęp: 2026-06-10]
Last modified: 2026-07-06
