Czy wiesz, że wielu diagnoz zaawansowanego raka można by uniknąć? Bardzo często nowotwór rozwija się latami, po cichu. Choroba jest wykrywana dopiero wtedy, gdy daje objawy kliniczne. Istnieje jednak pewien sposób na obniżenie statystyk zachorowań i zgonów z powodu chorób onkologicznych. Profilaktyka nowotworów, bo o niej mowa, to działania, których może się podjąć każdy z nas. Również Ty. Sprawdź, co warto zrobić dla swojego zdrowia.
Niepokojące statystyki
Nowotwory złośliwe i choroby układu krążenia to główne powody zgonów Polek i Polaków. W przypadku mężczyzn diagnostyka najczęściej obejmuje raka gruczołu krokowego, raka płuc oraz raka jelita grubego. U kobiet jest to rak piersi, rak płuc oraz rak jelita grubego. Wiele z tych diagnoz nie musiała być stawiana. Wciąż zbyt duża grupa pacjentów zgłasza się do lekarza zbyt późno. Gdy choroba jest w zaawansowanym stadium, możliwości leczenia i rokowania nie są już tak dobre, jak w przypadku wczesnego wykrycia nowotworu.
Jeśli Ty lub ktoś z Twoich bliskich ma nowotwór złośliwy, pomocną dłonią w procesie leczenia jest grupa wsparcia dla chorych na raka.
Co robić, aby uniknąć raka?
Zwróć uwagę na czynniki zwiększające ryzyko zachorowania na nowotwór. Na niektóre z nich, jak wiek, płeć czy geny, nie mamy wpływu. Warto jednak podkreślić, że jedynie część przypadków zachorowań na nowotwór ma uwarunkowania genetyczne. Większość nowotworów jest determinowana przez czynniki zewnętrzne. Masz na nie wpływ. Pomoże Ci w tym profilaktyka nowotworów. Co więcej, możesz ją wprowadzić już dzisiaj.
Na czym polega profilaktyka chorób nowotworowych?
Profilaktyka nowotworów to zapobieganie i wczesne wykrywanie chorób nowotworowych. Są to zarówno badania i kontrole lekarskie, jak i codzienne, zdrowe nawyki. Wprowadzenie profilaktyki nowotworu nie tylko zmniejsza szanse na zachorowanie na nowotwór, ale i na szereg innych chorób, w tym cukrzycę, nadciśnienie czy otyłość. Nie ma znaczenia, ile masz lat – nigdy nie jest za późno, aby o siebie zadbać.
Jak zmniejszyć ryzyko zachorowania na nowotwór? Profilaktyka to zwrócenie uwagi na swój styl życia. Jednymi z czynników mających wpływ na rozwój nowotworów są: palenie tytoniu, nadwaga i otyłość, picie alkoholu, dieta obfitująca w czerwone mięso, brak aktywności fizycznej, niestosowanie na ciało i twarz kremów z filtrem.
Ważnym elementem profilaktyki pierwotnej jest szczepienie przeciw wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV). HPV jest główną przyczyną raka szyjki macicy, a także innych nowotworów, takich jak rak gardła, odbytu czy prącia.
Profilaktyka nowotworów to zatem kilka prostych zasad i wskazówek:
- Ogranicz, a najlepiej wyeliminuj używki. Palenie wyrobów tytoniowych i picie alkoholu to czynniki zwiększające ryzyko rozwoju m.in. raka jamy ustnej.
- Zwróć uwagę na swoją dietę. Ogranicz produkty wysokoprzetworzone, czerwone mięso, cukier, sól kuchenną. Sięgaj częściej po warzywa i owoce, produkty pełnoziarniste, chudy drób, ryby i nabiał. Jeśli nie wiesz, jaka dieta będzie dla Ciebie odpowiednia, skorzystaj z podpowiedzi specjalistów. Gotowe i bezpłatne jadłospisy znajdziesz na portalu Diety NFZ.
- Pamiętaj o codziennej aktywności. To nie muszą być zaawansowane treningi. Szybszy spacer, jazda na rowerze czy pływanie też przyniosą efekty.
- Zwróć uwagę na higienę i bezpieczeństwo w pracy oraz w domu. Sprawdź, czy jesteś narażony na promieniowanie z wysokim stężeniem radonu (zamontuj czujnik w domu) oraz substancje rakotwórcze w miejscu pracy (arsen, nikiel, chrom), które przyczyniają się do rozwoju raka płuca.
- Stosuj na twarz i ciało kremy z filtrem zapewniające ochronę przed promieniowaniem UV i zmniejszające ryzyko rozwoju nowotworów skóry.
Jak zapobiegać chorobie nowotworowej? Niekiedy rozwiązaniem jest prewencja chirurgiczna, czyli usunięcie danego narządu. Ma to miejsce u pacjentów, u których badania genetyczne wskazały na nosicielstwo mutacji genów zwiększających ryzyko zachorowania na dany nowotwór.
Profilaktyka nowotworów – badania przesiewowe
Kluczowym elementem profilaktyki nowotworu jest program badań przesiewowych. W Polsce może z nich skorzystać bezpłatnie każda osoba spełniająca kryteria dla danego programu. Są to badania bezpieczne, mogące wykryć nawet zmiany przedrakowe. Programy profilaktyczne obejmują najczęściej diagnozowane nowotwory złośliwe: raka jelita grubego, piersi oraz szyjki macicy.
- Rak jelita grubego – aby zmniejszyć ryzyko zachorowania i zgonu na ten nowotwór, profilaktyka obejmuje badanie endoskopowe, czyli kolonoskopię. Może ona być przeprowadzona w znieczuleniu miejscowym lub ogólnym. Badanie jest kierowane do osób w wieku 50-65 lub w wieku 40-49 lat w przypadku występowania choroby u krewnych I stopnia. Zgłoś się na kolonoskopię, jeśli nie miałeś jej wykonywanej w ostatnich 10 latach i nie masz objawów sugerujących nowotwór jelita grubego.
- Rak piersi – profilaktyka nowotworu obejmuje mammografię. Jest ona przeprowadzana co 2 lata u kobiet w wieku 45-74 lat. Badanie przesiewowe jest kierowane również do pacjentek po leczeniu raka piersi (kontrola co 12 miesięcy).
- Rak szyjki macicy – badaniem profilaktycznym jest cytologia, przeprowadzana co 3 lata u pacjentek w wieku 25-64 lat.
Jaka profilaktyka raka? O tych badaniach nie zapominaj!
W ramach programów profilaktycznych na NFZ możesz także skorzystać z profilaktyki chorób odtytoniowych, a dla pacjentów w wieku 40 lat i więcej przygotowano program Profilaktyka 40 plus. To jednak niejedyne zalecenia badań i kontroli lekarskich, o których warto pamiętać.
Profilaktyka nowotworu to regularne dbanie o swoje zdrowie. Raz w roku udaj się na konsultację dermatologiczną i wykonaj podstawowe badania laboratoryjne – morfologię, mocz, badanie na krew utajoną w kale. Aby ubiec nowotwór, profilaktyka powinna obejmować także badanie cytologiczne dla kobiet i oznaczenie stężenia markera PSA u mężczyzn. Lekarze zachęcają również do badań kontrolnych w postaci RTG klatki piersiowej, gastroskopii czy badań USG (jamy brzusznej i miednicy, piersi).
Cennym elementem profilaktyki nowotworów jest samobadanie – piersi, jąder oraz znamion. Pozwala to na bieżąco reagować, jeśli zauważysz lub poczujesz na ciele coś, co Cię zaniepokoi.
Aby sprawdzić, jakie badania powinna wykonać osoba w danym wieku, warto skorzystać z listy stworzonej przez Akademię NFZ. Podaj swój wiek i płeć, a po chwili otrzymasz spis zalecanych badań i programów profilaktycznych.
UWAGA! Nie stawiaj samodzielnie diagnozy, nie interpretuj wyników badań laboratoryjnych. Zgłoś się do specjalisty. Niekiedy wyniki badań nie są miarodajne. Przykładowo, wynik PSA w normie nie wyklucza choroby nowotworowej.
Pamiętaj, że diagnoza nowotworu to nie wyrok. Fundacja dla chorych na raka Cancer Fighters to miejsce, w którym Ty lub Twój bliski zostaniecie otoczeni kompleksową opieką. Służymy wsparciem mentalnym, organizacyjnym, oferujemy pomoc finansową dla chorych na raka. Nikt nie musi (i nie powinien!) przechodzić procesu leczenia samodzielnie. Chcesz wspomóc nasze działania? Zapisz się na wolontariat w fundacji Cancer Fighters i wspólnie pomóżmy innym wygrać walkę z nowotworem!
Bibliografia
- Programy profilaktyczne, pacjent.gov.pl, data dost. 24.02.2025r.
- Jak chronić się przed zachorowaniem na nowotwory, pacjent.gov.pl, data dost. 24.02.2025r.
- Nowotwory głowy i szyi – jak się przed nimi uchronić?, planujedlugiezycie.pl, data dost. 24.02.2025r.
- To, czy zachorujemy na raka zależy od naszych genów, wieku i trybu życia, onkologia.org.pl, data dost. 24.02.2025r.
- Profilaktyka nowotworów – wszystko, co musisz wiedzieć, zwrotnikraka.pl, data dost. 24.02.2025r.
Last modified: 2025-03-05
