Guz mózgu u dziecka to diagnoza, która budzi ogromny niepokój u rodziców i opiekunów. Rak mózgu u dziecka jest poważną chorobą, ale postępy w diagnostyce i leczeniu sprawiły, że coraz większa ilość dzieci wychodzi z tej trudnej walki zwycięsko. Ważne jest, aby rodzice i opiekunowie znali objawy, które mogą świadczyć o obecności guza, oraz mieli świadomość możliwości diagnostycznych i leczniczych, które oferuje współczesna medycyna. Poniżej omawiamy szczegółowo objawy, diagnostykę, leczenie i rokowania związane z guzami mózgu u dzieci, a także znaczenie wczesnego wykrywania i wsparcia w trakcie leczenia.
Czym jest guz mózgu u dziecka?
Guz mózgu u dziecka to patologiczne skupisko komórek w obrębie mózgu, które mogą rozwijać się w różnych częściach centralnego układu nerwowego. Guzy mózgu u dzieci znacząco różnią się od tych występujących u dorosłych pod względem umiejscowienia, budowy i przebiegu. Przerzuty są bardzo rzadkie, a większość guzów jest mniej złośliwa. [3]
Nowotwory układu nerwowego (OUN) są drugą najczęstszą grupą – po białaczkach – nowotworów u dzieci, stanowiąc około 25% wszystkich przypadków (pierwotne nowotwory OUN mogą być zlokalizowane w mózgu, rdzeniu kręgowym oraz oponach móżdżkowo-rdzeniowych). Wśród nich dominuje nowotwór mózgu u dzieci, a znacznie rzadziej występują nowotwory rdzenia kręgowego. [3] Mimo znaczących postępów w diagnostyce i leczeniu w ciągu ostatnich 20 lat, nowotwory OUN wciąż stanowią główną przyczynę zgonów związanych z chorobami onkologicznymi u dzieci. [4]
Nowotwór mózgu u dziecka może być zarówno łagodny, jak i złośliwy. Guzy łagodne rosną zwykle powoli i nie rozprzestrzeniają się na inne części ciała, natomiast guzy złośliwe mają tendencję do szybszego wzrostu i mogą dawać przerzuty.
Rak mózgu u dziecka może prowadzić do poważnych problemów zdrowotnych, zwłaszcza w przypadku, gdy nie jest on odpowiednio wcześnie zdiagnozowany. Poznaj historie ludzi walki z nowotworem, by mieć świadomość, z czym mierzą się pacjenci.
Jakie są rodzaje guza mózgu u dzieci i nastolatków?
Oto rodzaje guza mózgu u dzieci – najczęściej spotykane to: gwiaździaki, glejaki, wyściółczaki i rdzeniaki. Wśród dzieci najczęściej diagnozuje się pilocytarne astrocytomy I stopnia (gwiaździaki) oraz medulloblastomy (rdzeniaki). Rzadziej występują nowotwory przysadki, nerwiaki i mieszane guzy neuronalno-glejowe. [3]
Przyczyny i czynniki ryzyka guza mózgu u dzieci
Choć dokładne przyczyny powstawania guzów mózgu u dzieci są nadal nie do końca zrozumiane, istnieje kilka czynników ryzyka, które mogą zwiększać prawdopodobieństwo ich rozwoju.
- Czynniki genetyczne – odgrywają istotną rolę w kształtowaniu ryzyka wystąpienia guzów mózgu u dzieci. Dzieci z pewnymi wrodzonymi zespołami genetycznymi, takimi jak neurofibromatoza typu 1 i 2, zespół Li-Fraumeni, dziedziczny siatkówczak czy stwardnienie guzowate, są bardziej narażone na rozwój nowotworów mózgu. W tych przypadkach zmiany genetyczne mogą prowadzić do nieprawidłowego wzrostu komórek w mózgu.
- Ekspozycja na promieniowanie – kolejny ważny czynnik ryzyka. Dzieci, które miały wcześniej naświetlanie głowy, na przykład w trakcie leczenia innych nowotworów, mogą mieć większe ryzyko rozwoju guza mózgu. Promieniowanie jonizujące uszkadza materiał genetyczny komórek, co może prowadzić do niekontrolowanego wzrostu komórek mózgowych, sprzyjając powstawaniu guzów. [4]
- Wiek dziecka – jest również istotnym czynnikiem. Guzy mózgu u dzieci mogą występować w różnym wieku, ale niektóre typy nowotworów mózgu występują częściej w określonych grupach wiekowych. U niemowląt (dzieci poniżej 1. r.ż.) większość nowotworów jest zlokalizowana w górnej części mózgu, a w wieku między 1-12 rokiem życia w dolnej części mózgu. Po pokwitaniu większość guzów mózgu ponownie zlokalizowana jest w górnej części mózgu. [5]
Nie ma jednak jednego, głównego czynnika odpowiedzialnego za rozwój guza mózgu u dziecka. Rak mózgu u dziecka to często wynik kombinacji różnych czynników – zarówno genetycznych, jak i środowiskowych, lecz faktyczne przyczyny są do dziś nieznane.
Pomoc chorym na nowotwór udzielana jest w wielu placówkach onkologicznych. Ważne jest, aby rodzice i opiekunowie byli świadomi tych czynników ryzyka i regularnie monitorowali zdrowie swoich dzieci, zwracając uwagę na wszelkie niepokojące objawy.
Guz mózgu u dziecka – objawy
Objawy guza mózgu u dzieci są najczęściej zróżnicowane i zależne przede wszystkim od lokalizacji guza, jego wielkości oraz tempa wzrostu. Poniżej wymienione są wczesne objawy oraz najczęstsze charakterystyczne symptomy, które mogą wskazywać na obecność guza mózgu u dziecka.
Guz mózgu u dzieci – objawy wczesne
Jakie są pierwsze objawy nowotworu u dzieci? Pierwsze objawy guza mózgu u dziecka mogą być trudne do zauważenia, zwłaszcza w przypadku maluchów, które jeszcze nie potrafią zakomunikować swoich dolegliwości. Niemniej jednak istnieje kilka charakterystycznych objawów, które powinny skłonić rodziców do skonsultowania się z lekarzem. Pierwsze objawy guza mózgu u dzieci to najczęściej te związane ze zwiększonym ciśnieniem w głowie: uporczywe bóle głowy, nasilające się szczególnie rano oraz wymioty, które często występują zaraz po przebudzeniu. Napady padaczkowe są również częstym towarzyszącym objawem. [6]
Guz mózgu u dzieci – objawy charakterystyczne:
- Bóle głowy – narastające, szczególnie rano.
- Wymioty – nieznane przyczyny wymiotów, zwłaszcza te występujące regularnie i w godzinach porannych, mogą wskazywać na obecność guza mózgu, który powoduje wzrost ciśnienia wewnątrzczaszkowego. Często występują bez wcześniejszych nudności.
- Zaburzenia widzenia – guz mózgu, zwłaszcza w okolicy nerwu wzrokowego, może prowadzić do problemów ze wzrokiem, w tym podwójnego widzenia, utraty wzroku lub zaburzeń ostrości obrazu.
- Zaburzenie słuchu, smaku i mimiki oraz połykania, odkrztuszania – wynikają z uszkodzenia określonych obszarów mózgu.
- Trudności w równowadze i koordynacji ruchowej – guzy w móżdżku lub pniu mózgu mogą powodować problemy z koordynacją, a dziecko może mieć trudności w chodzeniu, poruszaniu się czy utrzymaniu równowagi. [6]
- Opóźnienie w rozwoju – w przypadku niemowląt i małych dzieci guz mózgu może powodować opóźnienia w rozwoju mowy, motoryki oraz innych umiejętności, takich jak umiejętność siadania czy chodzenia.
Guz mózgu – objawy u dziecka w zależności od rodzaju nowotworu:
- Glejaki to nowotwory, które wywodzą się z komórek glejowych mózgu, a ich obecność może powodować bóle głowy, napady padaczkowe czy zmiany w osobowości dziecka. [1]
- Guzy móżdżku często manifestują się problemami z koordynacją ruchów, trudnościami w utrzymaniu równowagi i chodem. [2]
- W przypadku dzieci, które są w młodszej grupie wiekowej, guz mózgu może również powodować opóźnienia w rozwoju mowy, ruchów czy innych umiejętności motorycznych.
Guz mózgu u niemowląt – objawy
Powiększenie obwodu głowy, napięcie ciemiączka i rozejście się szwów kostnych u niemowlęcia mogą świadczyć o wodogłowiu, które często towarzyszy nowotworom mózgu. Należy zwrócić uwagę także na takie objawy jak wymioty, drażliwość i charakterystyczne „zachodzące słońce” (obserwuje się obniżenie gałki ocznej, co prowadzi do częściowego zakrycia tęczówki przez dolną powiekę). [6]
Guz pnia mózgu u dzieci – objawy
Guzy pnia mózgu mogą powodować różne dolegliwości, takie jak: trudności z wyrażaniem emocji na twarzy, asymetrię twarzy, problemy ze słuchem i smakiem, a także zaburzenia widzenia, takie jak zez, oczopląs czy podwójne widzenie. [7]
Objawy guza mózgu u nastolatków
Objawy guza mózgu u dziecka czy już nastolatka mogą się różnić w zależności od wieku i lokalizacji nowotworu, dlatego ważne jest, aby rodzice byli czujni i reagowali na wszelkie niepokojące zmiany w zachowaniu lub stanie zdrowia swojego dziecka.
Guz mózgu – objawy u nastolatków to: niedowład, problemy z widzeniem, oczopląs czy zaburzenia równowagi, czucia, chodu. [6] Symptomy mogą być bardzo indywidualne – szczególną uwagę należy zwrócić na objawy takie jak przewlekłe bóle głowy, wymioty czy zaburzenia widzenia, które mogą być sygnałem poważniejszych problemów zdrowotnych, wymagających pilnej konsultacji z lekarzem.
Stadia guza mózgu u dzieci
Stadia guza mózgu u dzieci są kluczowe dla określenia metod leczenia oraz rokowań.
Oto szczegółowy opis stadiów, które określają rodzaj guza mózgu i wpływają na leczenie:
- Stadium I – jest to etap, w którym guz charakteryzuje się niską złośliwością – guzy w tym stadium rosną powoli. Guz mózgu w stadium 1 ma bardzo dobre rokowanie, a radioterapia czy chemioterapia rzadko są konieczne, jeśli guz został usunięty w całości. Przykładem tego typu guza jest pilocytarny astrocytom (gwiaździak), który jest jednym z najczęściej występujących łagodnych guzów mózgu u dzieci.
- Stadium II – w stadium II guz mózgu nadal jest stosunkowo mało złośliwy, ale jego wzrost jest już szybszy, a guz może wykazywać pewne cechy bardziej agresywnego rozwoju. Może to prowadzić do konieczności zastosowania dodatkowych terapii, takich jak radioterapia. Przykładem guza w stadium II może być glejak o niskiej złośliwości (wyściółczaki i skąpodrzewiaki), który rozwija się wolniej, ale może przechodzić w stadium bardziej agresywne.
- Stadium III- guz mózgu w stadium III wykazuje wyższy stopień złośliwości, szybki wzrost i większą agresywność. W tym stadium guzy często wymagają intensywniejszego leczenia, w tym chirurgii, radioterapii oraz chemioterapii. Guzy w stadium 3 mogą nie być całkowicie usuwalne chirurgicznie z powodu ich umiejscowienia lub rozmiaru. Często pojawiają się także nawroty choroby po leczeniu, dlatego pacjenci wymagają stałej kontroli i monitorowania. Guzy mózgu w stadium III obejmują np. anaplastyczne glejaki, które mają większą tendencję do przerzutów.
- Stadium IV – guz mózgu w stadium IV to etap, w którym guz osiąga najwyższy stopień złośliwości, charakteryzując się bardzo szybkim wzrostem, dużą tendencją do przerzutów oraz znikomą odpowiedzią na leczenie. Guzy tego typu są najtrudniejsze do leczenia i często wymagają agresywnego podejścia terapeutycznego, w tym kombinacji chirurgii, radioterapii i chemioterapii. Niestety, rokowanie w przypadku guza mózgu w stadium IV jest zwykle bardzo poważne, a życie zagrożone. Przykładem guza w stadium IV jest glejak wielopostaciowy, który jest jednym z najbardziej agresywnych guzów mózgu u dzieci. [8]
Diagnostyka guza mózgu u dzieci
Diagnostyka guza mózgu u dziecka jest niezwykle ważnym etapem, który pozwala na dokładne określenie rodzaju nowotworu, jego lokalizacji oraz stopnia zaawansowania. Im szybciej guz mózgu zostanie zdiagnozowany, tym większe szanse na skuteczne leczenie. W przypadku podejrzenia guza mózgu dziecko musi zostać poddane szczegółowym badaniom diagnostycznym, które pozwolą na ustalenie właściwego planu leczenia.
Podstawowe badania diagnostyczne to:
- Rezonans magnetyczny (RM) – jedno z najczęściej wykorzystywanych badań obrazowych w diagnostyce guzów mózgu. RM pozwala na uzyskanie bardzo szczegółowego obrazu mózgu, dzięki czemu możliwe jest dokładne określenie lokalizacji guza, jego wielkości oraz struktury. RM jest szczególnie cenne w przypadku guzów mózgu, ponieważ nie wykorzystuje promieniowania jonizującego, co jest bezpieczne dla dzieci.
- Tomografia komputerowa (TK) – to kolejne badanie obrazowe, które może być wykorzystane w diagnostyce guzów mózgu. Tomografia komputerowa jest mniej szczegółowa niż RM, ale może być pomocna w sytuacjach nagłych, np. w przypadku urazów głowy.
- Biopsja – w niektórych przypadkach, gdy wyniki RM lub TK są niewystarczające do dokładnej diagnozy, konieczne może być przeprowadzenie biopsji. Polega na pobraniu próbki tkanki guza w celu przeprowadzenia jej analizy histopatologicznej. Biopsja jest kluczowa w określeniu rodzaju guza, jego złośliwości oraz reakcji na leczenie.
- Badania neurologiczne – lekarze przeprowadzają szereg badań neurologicznych, które mają na celu ocenę funkcji układu nerwowego dziecka. Poprzez te badania, lekarz może określić, w jakim stopniu guz wpłynął na funkcjonowanie mózgu dziecka, takie jak zdolność poruszania się, mówienia, czy widzenia.
Diagnostyka guza mózgu u dzieci jest procesem wieloetapowym i wymaga współpracy zespołu specjalistów, w tym neurologów, neurochirurgów, radiologów i onkologów.
Guz mózgu u dziecka – rokowania
Młodszy wiek wystąpienia nowotworu wpływa na dłuższe przeżycie chorego. Guzy łagodne, takie jak pilocytarny astrocytoma (gwiaździak włosowatokomórkowy), mają wysoką szansę na wyleczenie po operacji. W przypadku guzów złośliwych, takich jak medulloblastoma (rdzeniak zarodkowy), rokowania są trudniejsze, ale nowoczesne terapie, jak chemioterapia i radioterapia, poprawiają szanse na długie przeżycie.
Przerzuty guza mózgu u dzieci
U dorosłych nowotwory mózgu często są wynikiem przerzutów z innych części ciała, u dzieci zdecydowana większość to pierwotne guzy. W przypadku dzieci przerzuty raka praktycznie nie występują. Charakterystycznym przykładem jest medulloblastoma, czyli złośliwy nowotwór móżdżku, który najczęściej występuje u dzieci. W przeciwieństwie do dorosłych, u których nowotwory często lokalizują się w innych obszarach mózgu, u dzieci móżdżek jest częstszym miejscem rozwoju nowotworu. [10]
Profilaktyka i wczesne wykrywanie guza mózgu u dzieci
Wczesne wykrycie guza mózgu u dzieci jest kluczowe dla skutecznego leczenia. Choć nie ma sprawdzonej metody zapobiegania guzom mózgu, ważne jest monitorowanie objawów, takich jak bóle głowy, nudności, zaburzenia równowagi, zmiany w zachowaniu czy problemy ze wzrokiem. Regularne wizyty u pediatry i diagnostyka, takie jak rezonans magnetyczny, pozwalają na wczesne wykrycie choroby. Im wcześniej guz zostanie zdiagnozowany, tym większe szanse na skuteczne leczenie i uniknięcie przerzutów. Edukacja rodziców oraz świadomość objawów u dzieci są kluczowe w walce z chorobą i poprawie rokowań.
Współpracuj z naszą fundacją
Fundacja Cancer Fighters wspierająca dzieci z guzami mózgu odgrywa kluczową rolę w zapewnianiu wsparcia emocjonalnego, finansowego i informacyjnego dla rodzin. Współpraca z naszą fundacją daje nadzieję na lepsze jutro – zostań podopiecznym fundacji Cancer Fighters i bądź na bieżąco. Zachęcamy do wspierania fundacji, która każdego dnia pomaga dzieciom w walce z nowotworami mózgu. Twoja pomoc może znacząco wpłynąć na poprawę jakości życia małych pacjentów i ich rodzin.
Więcej o tym, co dalej po diagnozie nowotworu możesz przeczytać w artykule: Diagnoza nowotworu – co dalej? , a jeśli chcesz jeszcze bardziej zgłębić wiedzę, poznaj temat: Najczęstsze nowotwory i raki u dzieci.
Bibliografia:
- Medycyna Praktyczna. (b.r.). Rodzaje napadów padaczkowych u dzieci. [dostęp: 2025-01-24]
- OnkoNet.pl. (b.r.). Glejak u dzieci: zrozumienie złożoności. [dostęp: 2025-01-24]
- OnkolMed.pl. (b.r.). Guzy mózgu i nowotwory OUN u dzieci. [dostęp: 2025-01-25]
- Onkologia dziecięca. (b.r.). Złoty wrzesień: dr n. med. Sandra Rutkowska o pierwotnych nowotworach ośrodkowego układu nerwowego. [dostęp: 2025-01-24]
- Onkologia.org.pl. Nowotwory u dzieci ośrodkowego układu nerwowego. [dostęp: 2025-01-26]
- Kowalczyk, J. R. (red.). (b.r.). Wprowadzenie do onkologii i hematologii dziecięcej. [dostęp: 2025-01-24]
- Podyplomie.pl. (b.r.). Nowotwory ośrodkowego układu nerwowego: rozpoznawanie i leczenie. [dostęp: 2025-01-26]
- European Society for Medical Oncology (ESMO). (b.r.). Glejak: Poradnik dla pacjentów. [dostęp: 2025-01-26].
- Onkologia dziecięca. (b.r.). Nasza nadzieja stała się nadzieją wszystkich rodziców. [dostęp: 2025-01-26]
- ZwrotnikRaka.pl (b.r.). Medulloblastoma – rdzeniak zarodkowy: złośliwy guz mózgu wieku dziecięcego. [dostęp: 2025-01-24]
Last modified: 2025-03-04
