Rak wątroby to nowotwór złośliwy, który najczęściej rozwija się jako wynik przewlekłych chorób tego narządu. Jego wczesne rozpoznanie może być trudne, ponieważ objawy raka wątroby u człowieka pojawiają się zazwyczaj dopiero w zaawansowanym stadium.
Zrozumienie mechanizmów choroby i poznanie typowych oraz nietypowych symptomów jest istotne dla skutecznego leczenia. Wiedza o tym, jakie są objawy raka wątroby, a także jakie są wczesne objawy raka, może uratować życie, dlatego warto śledzić rzetelne źródła, w tym inicjatywy edukacyjne i społecznościowe.
Czym jest rak wątroby
Rak wątroby to złośliwy nowotwór pierwotny wywodzący się z komórek miąższu wątroby (hepatocytów), najczęściej określany jako rak wątrobowokomórkowy (HCC). Wśród pierwotnych nowotworów wątroby dominującą formą jest rak wątrobowokomórkowy. [5] Znacznie rzadziej diagnozowany jest rak z nabłonka dróg żółciowych. Pozostałe typy, takie jak torbielakogruczolakorak, występują sporadycznie.
To jedna z najczęściej diagnozowanych chorób nowotworowych układu pokarmowego na świecie. Krajowy Rejestr Nowotworów wskazuje, że rocznie w Polsce odnotowuje się od 2000 do 3000 nowych przypadków. [4]
Uszkodzenie miąższu wątroby prowadzi do włóknienia i przebudowy narządu, manifestującej się powstawaniem guzków. Postępująca redukcja zdrowej tkanki wątrobowej upośledza jej funkcje oraz morfologię, co klinicznie definiowane jest jako marskość wątroby. Jednym z najpoważniejszych powikłań marskości wątroby jest rozwój właśnie raka wątrobowokomórkowego. Rak często rozwija się na podłożu przewlekłych chorób wątroby, także takich jak wirusowe zapalenie wątroby typu B lub C. [3]
U wielu pacjentów jego rozwój przebiega skrycie, bez wyraźnych objawów klinicznych, przez co rozpoznanie następuje dopiero w późnym etapie. Wiedza o tym, jakie są pierwsze objawy raka wątroby, może więc znacząco poprawić rokowania. U niektórych chorych rozwija się tzw. rak wtórny – przerzutowy, pochodzący z innych narządów (jelita grubego, żołądka, trzustki). [6]
Przyczyny i czynniki ryzyka raka wątroby
Do najważniejszych przyczyn rozwoju nowotworu wątroby należą: przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby (HBV, HCV), marskość, nadmierne spożycie alkoholu, stłuszczenie wątroby, kontakt z aflatoksynami oraz czynniki genetyczne. Cukrzyca typu 2 i otyłość także zwiększają ryzyko, szczególnie w połączeniu z siedzącym trybem życia. [4]
Świadomość tego, czym są pierwsze objawy raka wątroby, może umożliwić wcześniejsze wykrycie choroby i rozpoczęcie leczenia w fazie, gdy jest jeszcze możliwe wyleczenie.
Znaczenie ma także edukacja na temat wpływu diety, używek i leków uszkadzających wątrobę. Pomoc chorym na raka to również działania profilaktyczne, które ograniczają rozwój choroby – m.in. szczepienie przeciwko WZW typu B oraz kampanie informacyjne o czynnikach ryzyka.
Rak wątroby – objawy
Objawy raka wątroby u dorosłych są wyjątkowo trudne do rozpoznania, ponieważ są to takie objawy jak zmęczenie, spadek apetytu, wzdęcie brzucha, uczucie pełności, nudności, niekiedy niewielki ból w prawym podżebrzu. W miarę postępu choroby pojawiają się wyraźniejsze symptomy, takie jak powiększenie wątroby, wodobrzusze czy żółtaczka. [4]
Rak wątroby – objawy skórne
Typowe dla zaawansowanego HCC są również objawy skórne – świąd, ciemniejsze zabarwienie moczu, przebarwienia skóry. Do następnych zalicza się między innymi zapalenie skórno-mięśniowe, pęcherzyca liściasta, rogowacenie słoneczne, późna porfiria skórna czy łupież. [7]
Nietypowe objawy raka wątroby
Występują także nietypowe objawy raka wątroby, jak gorączka nieznanego pochodzenia, zaburzenia hormonalne czy bóle pleców. Objawy mogą obejmować także uczucie rozpierania pod prawym łukiem żebrowym, powiększony obwód brzucha spowodowany wodobrzuszem oraz ciemniejsze, pieniste mocze, wskazujące na zaburzenia metabolizmu bilirubiny.
Znajomość tego, jakie są objawy raka wątroby, może mieć najważniejsze znaczenie dla rozpoczęcia diagnostyki.
Rak wątroby – objawy końcowe
Niekiedy dopiero nasilone objawy raka wątroby u człowieka, takie jak gwałtowna utrata masy ciała, obrzęki nóg i silne bóle brzucha, kierują pacjenta do specjalisty. Czasem występują też powikłania krwotoczne z przewodu pokarmowego, zwłaszcza przy marskości towarzyszącej nowotworowi. Wiedza na ten temat może uratować życie, dlatego warto śledzić rzetelne źródła, w tym inicjatywy edukacyjne i społecznościowe, takie jak blog ludzi chorych na raka.
Rak wątroby – stadia
Nowotwór wątroby klasyfikuje się na podstawie rozmiaru guza, liczby zmian nowotworowych, zajęcia naczyń oraz obecności przerzutów. Wczesne stadia (I i II) dają największe szanse na leczenie operacyjne lub przeszczep. W stadium III guz może naciekać sąsiednie struktury. Rak wątroby – ostatnie stadium (IV) oznacza przerzuty do odległych narządów, takich jak płuca, kości, węzły chłonne czy nadnercza. W ocenie zaawansowania stosuje się skalę BCLC.
Rak wątroby – diagnostyka
Rozpoznanie choroby opiera się na połączeniu badań obrazowych (USG, TK, MRI) oraz laboratoryjnych, w tym oznaczeniu AFP. Oznaczenie poziomu alfa-fetoproteiny (czyli AFP) we krwi jest ważnym markerem nowotworowym (podczas podejrzenia raka wątrobowokomórkowego).
AFP jest białkiem, którego podwyższone stężenie obserwuje się u większości pacjentów z tym typem nowotworu. Chociaż AFP nie jest wskaźnikiem specyficznym tylko dla raka wątroby – jego podwyższone wartości mogą pojawić się również w przebiegu innego typu schorzeń – to jednak stanowi narzędzie diagnostyczne, na które warto zwrócić uwagę. Diagnostyka uwzględnia także ocenę czynności narządu (m.in. stężenie bilirubiny, albumin, parametry krzepnięcia) oraz ogólny stan chorego. Biopsja wątroby bywa konieczna w przypadku niejednoznacznych wyników. W przypadkach zaawansowanych badania obrazowe służą także do wykrywania przerzutów.
Znajomość symptomów raka wątroby, a także objawów i sposobów leczenia, czyli szybkie podjęcie diagnostyki może znacznie poprawić szanse terapeutyczne. Zastosowanie nowoczesnych metod, takich jak choćby rezonansu magnetycznego z kontrastem hepatotropowym, pozwala na dokładną ocenę stopnia naciekania. Diagnostyka powinna być przeprowadzana w ośrodku doświadczonym w leczeniu nowotworów wątroby, co zwiększa trafność rozpoznań i umożliwia wybór najlepszej strategii terapeutycznej. [8]
Rak wątroby – leczenie
Postępowanie terapeutyczne zależy od zaawansowania choroby, stanu ogólnego pacjenta i czynności wątroby. Jak leczyć raka wątroby? W przypadku, gdy wczesne objawy raka wątroby zostały zidentyfikowane odpowiednio szybko, leczenie może mieć charakter radykalny. Z kolei przy bardziej zaawansowanych przypadkach stosuje się terapie paliatywne, które spowalniają progresję i poprawiają komfort życia.
Główne opcje to:
- resekcja chirurgiczna
- przeszczep wątroby
- ablacja (jest techniką terapeutyczną, która polega na bezpośredniej aplikacji środków chemicznych lub energii termicznej do obszaru zmiany chorobowej. Ma to na celu całkowitą eliminację guza).
- chemoembolizacja (pozwala na precyzyjne podanie chemioterapeutyku bezpośrednio do guza nowotworowego za pomocą cewnika).
- inne leczenie systemowe (radioterapia, terapie celowane). [9]
11 kwietnia 2025 roku Amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków (FDA) zatwierdziła immunoterapię skojarzoną. Nowoczesne terapie celowane i immunoterapia dają nadzieję na lepsze wyniki nawet u pacjentów w gorszym stanie. [1], [2]
Gdzie leczyć raka wątroby? Decyzję o tym, jak leczyć raka wątroby, podejmuje zespół specjalistów na podstawie wyników badań obrazowych, czynników prognostycznych i wydolności organizmu. Zawsze konieczne jest ścisłe monitorowanie skuteczności terapii oraz reagowanie na skutki uboczne, co wymaga koordynowanej opieki wielospecjalistycznej.
Jednym ze sposobów na pomoc z chorobą są zbiórki na leczenie raka, które mogą zapewnić chorym niezbędne finansowanie.
Rokowania dla raka wątroby
Rokowania różnią się znacząco w zależności od stadium zaawansowania, lokalizacji guza i obecności powikłań. Wczesna diagnoza umożliwia wdrożenie skutecznego leczenia i znacząco poprawia przeżywalność.
W przypadku wczesnych postaci raka wątrobowokomórkowego poddanych leczeniu chirurgicznemu, w tym po transplantacji wątroby, pięcioletnie wskaźniki przeżycia osiągają do 70%. U pacjentów po transplantacji wątroby, u których stwierdzono guzy o średnicy poniżej 3 cm, pięcioletnie przeżycie wzrasta nawet do 83%. Gdy choroba jest wykrywana dopiero jako 4 stadium raka wątroby, możliwości terapeutyczne są już ograniczone, a leczenie skupia się na łagodzeniu objawów. Niestety, rokowanie w przypadku zaawansowanych postaci choroby jest niekorzystne, a pięcioletnie przeżycie dotyczy zaledwie 10% pacjentów.
Czynnikami poprawiającymi rokowanie są dobra funkcja wątroby, brak przerzutów i dostęp do terapii nowej generacji. Chorzy, u których guz jest niewielki i nie nacieka naczyń, mają większe szanse na długoterminowe przeżycie. [10]
Przerzuty raka wątroby
W przypadku zaawansowanego HCC nowotwór często daje przerzuty do płuc, kości, nadnerczy i innych narządów. Czwarte stadium raka wątroby to etap, w którym choroba rozprzestrzeniła się poza wątrobę, a leczenie skupia się na kontroli objawów i spowolnieniu postępu choroby.
Objawy wynikające z rozsiewu nowotworu bywają różnorodne – mogą obejmować duszność, bóle kostne lub zaburzenia hormonalne. Wdrożenie leczenia ogólnoustrojowego powinno być skoordynowane z opieką paliatywną oraz odpowiednim wsparciem psychologicznym i dietetycznym.
Profilaktyka i wczesne wykrywanie raka wątroby
Znaczenie profilaktyki jest nie do przecenienia – regularne badania obrazowe i oznaczanie markerów nowotworowych mogą wykryć zmiany, zanim pojawią się zauważalne objawy. U osób z grupy ryzyka zaleca się regularne badania obrazowe (USG jamy brzusznej) oraz oznaczanie poziomu AFP (alfa-fetoproteiny).
Zrozumienie, czym jest wczesny objaw raka wątroby, i odpowiednia edukacja medyczna mogą wpłynąć na stadia raka wątroby, w których rozpoczyna się leczenie. Wczesne wykrycie to nie tylko większe szanse na wyleczenie, ale też mniej obciążające terapie i lepsza jakość życia pacjenta. Osoby z grupy ryzyka, takie jak chorzy z marskością czy przewlekłym WZW, powinny mieć zapewnioną stałą opiekę hepatologiczną i regularne USG. Skuteczna profilaktyka obejmuje także edukację zdrowotną, szczepienie przeciwko WZW typu B oraz unikanie czynników toksycznych dla wątroby, jak alkohol i niektóre leki.
Dołącz do walki z rakiem – działaj z Fundacją Cancer Fighters
Coraz więcej organizacji, takich jak fundacja do walki z rakiem Cancer Fighters, wspiera pacjentów na etapie diagnozy, terapii i rekonwalescencji, oferując realną pomoc chorym na raka.
Jeśli bliska Ci osoba zmaga się z chorobą nowotworową lub sam potrzebujesz wsparcia – sprawdź, jak zostać podopiecznym fundacji Cancer Fighters. Organizacja oferuje kompleksową pomoc: od kontaktu ze specjalistami po wsparcie finansowe i psychologiczne.
Osoby chcące pomagać mogą zaangażować się w wolontariat onkologiczny, który realnie zmienia życie pacjentów i ich rodzin. Działając razem, możemy zwiększyć świadomość i dać chorym realną szansę na walkę o każdy dzień.
Bibliografia:
- Immuno-onkologia.pl, FDA: podwójna immunoterapia w raku wątrobowokomórkowym (HCC), [dostęp: 2025-06-14],
- Onkonet.pl, Przełomowa immunoterapia raka wątroby być może od maja zostanie objęta refundacją, [dostęp: 2025-06-14],
- Narodowy Fundusz Zdrowia, Pacjent.gov.pl, Zadbaj o wątrobę, [dostęp: 2025-06-14],
- dr hab. n.med. Andrzej L. Komorowski prof. UR, lek. Magdalena Wiercińska Mp.pl, Rak wątroby (nowotwory złośliwe wątroby): rodzaje, objawy, leczenie i rokowanie, [dostęp: 2025-06-15],
- Krajowy Rejestr Nowotworów, Onkologia.org.pl, Nowotwór wątroby, [dostęp: 2025-06-15]
- lek. Magdalena Wiercińska, Mp.pl, Przerzuty do wątroby (nowotwory wtórne wątroby): przyczyny, objawy i leczenie, [dostęp: 2025-06-16],
- Jarosław Gośliński, Zwrotnikraka.pl, Rak wątroby – przyczyny, objawy, diagnostyka, [dostęp: 2025-06-16],
- Jarosław Gośliński, Zwrotnikraka.pl, Leczenie chirurgiczne raka wątroby – wywiad z ekspertem, [dostęp: 2025-06-16],
- Jarosław Gośliński, Zwrotnikraka.pl, Zabieg chemoembolizacji szansą dla pacjentów z nieoperacyjnym rakiem jelita i wątroby, [dostęp: 2025-06-16],
- dr hab. n. med. Tomasz Jastrzębski, prof. ndzw. GUMed, Onkonet.pl, Rak wątrobowokomórkowy – pierwotny rak wątroby (HCC – hepatocellular carcinoma), [dostęp: 2025-06-16],
Last modified: 2025-07-04
