Rak trzustki to jeden z najbardziej podstępnych i agresywnych nowotworów układu pokarmowego. Mimo że nowotwór złośliwy trzustki występuje rzadziej niż rak jelita grubego czy żołądka, cechuje się bardzo wysoką śmiertelnością i trudnością w leczeniu. Choroba często nie daje wyraźnych objawów przez długi czas, a pierwsze symptomy są niespecyficzne. W efekcie diagnoza raka trzustki następuje zwykle w zaawansowanym stadium. W niniejszym artykule przedstawiamy, jakie są objawy raka trzustki, jakie są przyczyny tego nowotworu oraz jak wygląda leczenie raka trzustki w Polsce.
Czym jest rak trzustki?
Rak trzustki to nowotwór złośliwy, który najczęściej rozwija się w głowie lub ogonie trzustki. U większości pacjentów rozpoznaje się gruczolakoraka przewodowego, który powstaje z komórek wyściełających przewody trzustkowe. [5] Zdecydowana większość nowotworów trzustki rozwija się w części egzokrynnej, natomiast pozostałe guzy wywodzą się z komórek części endokrynnej. [2] Nowotwór trzustki wykazuje tendencję do szybkiego naciekania okolicznych struktur oraz dawania przerzutów. Charakterystyczna jest późna wykrywalność – początkowe objawy raka trzustki mogą być łagodne i niespecyficzne.
Po czym poznać, że jest chora trzustka? Najczęstszymi chorobami trzustki jest przewlekłe zapalenie trzustki, ostre zapalenie trzustki oraz rak trzustki. Chorą trzustkę można poznać po objawach ogólnoustrojowych, żółtaczce – wyniki badań oraz obraz z tomografii zwykle nie pozostawiają wątpliwości. Im wcześniej przeprowadzone badania, tym większa szansa na operacyjne leczenie. [1]
- Gdzie boli przy raku trzustki? Najczęściej w górnej części jamy brzusznej lub promieniująco do pleców.
Poznaj historię ludzi walki z rakiem, by lepiej zrozumieć, czym jest ta choroba.
Przyczyny i czynniki ryzyka raka trzustki
Na rozwój nowotworu złośliwego trzustki wpływają zarówno czynniki genetyczne, jak i środowiskowe. Do najważniejszych należą: palenie tytoniu, przewlekłe zapalenie trzustki, cukrzyca typu 2, otyłość oraz dieta bogata w tłuszcze i uboga w błonnik. W grupie ryzyka znajdują się również osoby z mutacjami genów BRCA2 i PALB2. Naukowcy wskazują, że ryzyko wzrasta z wiekiem – najwięcej przypadków notuje się po 60. roku życia. [3]
Nowotwór trzustki – objawy i przyczyny
W kontekście profilaktyki niezwykle ważna jest świadomość, że objawy i przyczyny nowotworu trzustki mogą manifestować się niepozornie, a czynniki ryzyka często występują równocześnie.
Rak trzustki – objawy
Objawy raka trzustki zwykle pojawiają się dopiero w zaawansowanym stadium. Do najczęstszych symptomów należą: ból brzucha, spadek masy ciała, brak apetytu, nudności, wzdęcia oraz żółtaczka mechaniczna.
- Jakie są objawy raka trzustki? Bardzo zróżnicowane. Poniżej znajdują się szczegóły na temat objawów, o których warto wiedzieć.
Rak trzustki – objawy wczesne
Objawy wczesne mogą obejmować uczucie pełności po posiłku, przewlekłe zmęczenie oraz lekki ból w nadbrzuszu. Jakie są pierwsze objawy raka trzustki? Niestety, na początkowym etapie choroba często rozwija się podstępnie, dając trudne do rozpoznania objawy.
Rak trzustki – pozostałe pierwsze objawy
Często pierwszym sygnałem jest żółtaczka. Nieuzasadnione chudnięcie i utrata masy ciała (około 10% w krótkim czasie) to częsty, wczesny symptom rozwoju raka trzustki. [6]
Rak trzustki – objawy skórne
Objawy raka trzustki na skórze obejmują przede wszystkim świąd, żółte zabarwienie skóry (żółtaczka) oraz charakterystyczne przebarwienia lub wybroczyny. [6] Czasem obserwuje się także wyraźne zmiany kolorytu skóry twarzy lub dłoni. Skórne objawy nowotworu pojawiają się najczęściej w przypadkach, gdy guz uciska drogi żółciowe. Są one jednym z pierwszych widocznych sygnałów alarmowych, dlatego nie należy ich bagatelizować.
Nietypowe objawy raka trzustki
U części pacjentów pojawiają się nietypowe objawy raka trzustki, np. zakrzepica czy uporczywe biegunki. Objawy raka trzustki u człowieka zależą od lokalizacji guza.
Rak ogona trzustki – objawy
Objawy raka ogona trzustki zwykle pojawiają się dopiero przy przerzutach. W tym przypadku objawy mogą być jeszcze mniej charakterystyczne, ponieważ guz długo nie powoduje ucisku sąsiednich narządów.
Nowotwory trzustki – objawy kliniczne
Przyjmują one często formę zaburzeń trawiennych, co powoduje mylne rozpoznania. [3]
Rak trzustki u dzieci – objawy
Choć objawy raka trzustki u dzieci są rzadkie, przypadki pediatryczne również się zdarzają (pankreatoblastoma) i są zwykle agresywne. Objawy są zbliżone do tych u dorosłych – bóle brzucha, nudności, szybka utrata wagi, a czasem również objawy neurologiczne lub skórne. W młodszych grupach wiekowych trudność diagnostyczna jest większa, ponieważ symptomy mogą być mylone z infekcjami przewodu pokarmowego lub zaburzeniami metabolicznymi. W związku z tym czujność rodziców i lekarzy jest najważniejsza dla szybkiej diagnostyki.
Stadia raka trzustki
Stadia raka trzustki określają zaawansowanie choroby oraz szanse na skuteczne leczenie. Wyróżnia się cztery główne etapy.
W 3 stadium raka trzustki guz jest duży i nacieka sąsiednie struktury, ale jeszcze bez odległych przerzutów. 4 stadium raka trzustki oznacza obecność przerzutów do wątroby, płuc lub otrzewnej. Ostatnie stadium raka trzustki wiąże się z silnymi objawami bólowymi, wyniszczeniem organizmu i trudnościami w codziennym funkcjonowaniu.
- Jak wygląda ostatnie stadium raka trzustki? To czas intensywnego leczenia objawowego i wsparcia paliatywnego. Niezależnie od etapu, ważne jest szybkie rozpoznanie, by nie dopuścić do rozwoju zmian nieodwracalnych. [7]
Diagnostyka raka trzustki
Diagnoza raka trzustki opiera się na badaniach obrazowych oraz laboratoryjnych.
Objawy raka trzustki – jakie badania wykonać?
Najczęściej stosuje się USG jamy brzusznej, tomografię komputerową (TK), rezonans magnetyczny (MRI) oraz endoskopową ultrasonografię (EUS).
- Przy jakim badaniu wyjdzie rak trzustki? Najdokładniejsze dane daje EUS z biopsją cienkoigłową (to jedna z najczęściej stosowanych metod pozyskiwania materiału do badania patomorfologicznego). Marker CA 19-9 jest pomocniczy, ale nie wystarczający do postawienia diagnozy.
- Jak diagnozuje się raka trzustki? Proces rozpoznania rozpoczyna się od analizy objawów klinicznych, takich jak bóle brzucha, żółtaczka czy utrata masy ciała. Następnie wykonuje się badania obrazowe i laboratoryjne, aby potwierdzić obecność guza i określić jego lokalizację oraz rozległość.
Rak trzustki – leczenie
Jak leczyć raka trzustki? To zasadnicze pytanie dla wielu pacjentów. Leczenie raka trzustki w Polsce obejmuje chirurgię, chemioterapię oraz radioterapię, w zależności od stadium i typu histologicznego guza.
Nowotwór trzustki a jego objawy – jakie leczenie?
W przypadku nowotworu operacyjnego wykonuje się pankreatoduodenektomię (operację Whipple’a). Gdy guz jest nieoperacyjny, stosuje się leczenie systemowe.
Rak trzustki często jest rozpoznawany zbyt późno (także przez brak charakterystycznych objawów), co pozwala jedynie na wykonanie zabiegów paliatywnych. Dlatego też trwają intensywne badania kliniczne, mające na celu określenie optymalnego leczenia wspomagającego. Leczenie wspomagające to: śródoperacyjna radioterapia, chemioterapia. [8]
Bardzo ważnym aspektem walki z chorobą jest pomoc psychologa dla chorych na raka. Leczenie w raku trzustki bywa trudne, ponieważ komórki nowotworowe są odporne na wiele leków. Jednak postępy medycyny – terapie celowane, immunoterapia – zwiększają skuteczność terapii. Najważniejsze jest indywidualne podejście do każdego pacjenta i dostęp do leczenia wielospecjalistycznego.
Rokowania dla raka trzustki
Rokowania dla pacjentów z rakiem trzustki są niestety niekorzystne, szczególnie przy późnym rozpoznaniu.
U pacjentów, u których możliwa była lecznicza resekcja guza i operacja zakończyła się sukcesem, średni czas przeżycia wynosi od 12 do 19 miesięcy, a 5-letnie przeżycie oscyluje w granicach 15-20%. Niestety, ogólnie rokowania w raku trzustki są gorsze. Średni czas przeżycia od diagnozy to 6–12 miesięcy. Tylko niewielki odsetek kwalifikuje się do operacji. [8]
Bardzo ważna jest więc odpowiednia pomoc chorym na raka, by jak najszybciej wesprzeć ich leczenie.
Przerzuty raka trzustki
Rak trzustki z przerzutami – ostatnie stadium: oznacza chorobę rozsianą, w której leczenie skupia się na łagodzeniu objawów. Najczęściej przerzuty obejmują wątrobę, płuca, otrzewną i węzły chłonne. Mogą powodować wodobrzusze, żółtaczkę i zaburzenia metaboliczne.
Objawy w tym stadium są bardzo nasilone. Ból, osłabienie, utrata apetytu i wyniszczenie to częste dolegliwości. Leczenie paliatywne obejmuje leki przeciwbólowe, żywienie dojelitowe oraz wsparcie psychiczne. Należy pamiętać, że ostatnie stadium raka trzustki to moment, w którym istotne jest holistyczne podejście do chorego.
Profilaktyka i wczesne wykrywanie raka trzustki
Największym problemem w przypadku raka trzustki jest jego późne wykrywanie. Wczesny objaw raka trzustki często bywa mylony z niestrawnością czy przemęczeniem. Początkowe objawy raka trzustki powinny być sygnałem do natychmiastowego działania – szczególnie u osób z grup ryzyka. Regularne badania kontrolne i szybka reakcja na nietypowe symptomy zwiększają szansę na rozpoznanie nowotworu we wczesnym stadium. Choć nie istnieje skuteczny program badań przesiewowych, warto szerzyć wiedzę, jakie objawy ma rak trzustki i jakie badania są skuteczne w jego wykrywaniu.
Dołącz do Cancer Fighters i pomóż ludziom walczącym z rakiem
Jeśli Ty lub ktoś bliski zmaga się z nowotworem trzustki, nie jesteście sami.
Jak zostać podopiecznym fundacji Cancer Fighters? Wystarczy zgłosić się przez formularz na stronie internetowej. Fundacja oferuje realne wsparcie: Pomoc psychologa dla chorych na raka, dostęp do informacji, konsultacje i finansowanie leczenia. Dzielimy się historiami ludzi walki z rakiem, którzy mimo trudnej diagnozy odzyskali nadzieję.
Zostań wolontariuszem fundacji Cancer Fighters lub wspieraj zbiórki na leczenie nowotworów Cancer Fighters – razem tworzymy społeczność, która nie zostawia nikogo bez wsparcia.
Źródła:
- Gov.pl. Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Kamieniu Pomorskim, Trzustka. [dostęp: 2025-05-18]
- Grażyna Jurkowska, Rak trzustki. Podyplomie.pl [dostęp: 2025-05-19]
- Onkologia.org.pl. Nowotwór trzustki- czynniki ryzyka. [dostęp: 2025-05-19]
- prof. nadz. dr hab. n. med. Wojciech Wysocki, Rak trzustki – objawy – nowotwory złośliwe trzustki. Mp.pl. [dostęp: 2025-05-19]
- Agnieszka Rogowska, Gruczolakorak trzustki. Czytelnia medyczna.pl [dostęp: 2025-05-17]
- Zwrotnik raka.pl – Pierwsze objawy raka trzustki. [dostęp: 2025-05-18]
- Onkologia.org.pl. Nowotwór trzustki – stadia zaawansowania. [dostęp: 2025-05-19]
- dr hab. n. med. Tomasz Jastrzębski, prof. ndzw. GUMed l – Rak trzustki. Onkonet.p [dostęp: 2025-05-19]
Last modified: 2025-05-30
