Rak głowy i szyi to zbiorcze określenie dla nowotworów złośliwych, które rozwijają się w obrębie jamy ustnej, gardła, krtani, nosa, zatok, ślinianek oraz skóry twarzy i szyi. Do tej grupy zalicza się również rak szyi związany z zajęciem tkanek miękkich, skóry czy węzłów chłonnych. Mimo że objawy raka głowy i szyi mogą początkowo wydawać się mało charakterystyczne, ich szybkie rozpoznanie daje szansę na skuteczne leczenie. Wczesne wykrycie jest w tym względzie najważniejsze, ponieważ wiele osób ignoruje takie symptomy jak chrypka, guzki na szyi czy ból gardła. Z tego powodu warto wiedzieć: jakie objawy najczęściej daje rak szyi, a także mieć wiedzę na temat innych najważniejszych aspektów dotyczących raka głowy i szyi.
Czym jest rak głowy i szyi?
Rak głowy i szyi to grupa nowotworów złośliwych, które rozwijają się w strukturach anatomicznych tej części ciała. Zaliczamy do nich m.in. rak głowy, rak szyi, a także zmiany obejmujące gardło, język, krtań, jamę ustną czy węzły chłonne szyi.
Rak szyi i głowy – rodzaje
Ze względu na różnorodność lokalizacji mówi się o kilku rodzajach raka szyi i głowy, które różnią się przebiegiem, objawami i rokowaniami.
Najczęściej występującym typem histopatologicznym jest rak płaskonabłonkowy. Raki płaskonabłonkowe stanowią 90% nowotworów głowy i szyi. Z kolei rak krtani jest najczęściej występującym nowotworem w tej grupie. [6]
Jak rozpoznać nowotwór na szyi? Szczególne znaczenie mają zmiany w obrębie układu chłonnego – np. rak szyi daje objawy często w postaci powiększonych, niebolesnych guzów. Należy zwrócić uwagę również na przewlekłą chrypkę, a także trudności w przełykaniu.
Niestety wielu pacjentów trafia do lekarza dopiero wtedy, gdy objawy raka głowy i szyi są już zaawansowane. Zrozumienie, czym są te nowotwory i jak wygląda ich przebieg, to pierwszy krok do skutecznej profilaktyki i terapii.
Przyczyny i czynniki ryzyka raka głowy i szyi
Rozwój raka głowy i szyi może być wynikiem działania różnych czynników – zarówno środowiskowych, jak i genetycznych.
Do głównych przyczyn zalicza się:
- palenie tytoniu
- nadmierne spożycie alkoholu
- zakażenie wirusem HPV
- przewlekłe stany zapalne w obrębie błon śluzowych jamy ustnej i gardła.
- Nie bez znaczenia są również predyspozycje genetyczne.
- Ryzyko zachorowania rośnie u osób narażonych zawodowo na kontakt z chemikaliami. Rak szyi i głowy może rozwijać się na podłożu wcześniejszych zmian przedrakowych. [1], [3]
Wiedza o przyczynach jest istotna dla osób z grupy ryzyka, zwłaszcza gdy pojawiają się pierwsze objawy raka węzłów chłonnych szyi lub trudności z mówieniem, przełykaniem czy oddychaniem. Profilaktyka wymaga świadomości – szczególnie gdy w rodzinie występowały nowotwory głowy i szyi.
Nowotwory głowy i szyi – objawy
Objawy raka głowy i szyi są zależne od lokalizacji nowotworu. Do najczęstszych należą przewlekła chrypka, trudności w połykaniu, guzki lub obrzęki na szyi, krwawienia z nosa, ból gardła i ucha oraz zaburzenia węchu lub smaku.
Długotrwała chrypka czy problemy z połykaniem mogą być sygnałem nowotworu. Jeśli niepokojące objawy utrzymują się dłużej niż 3 tygodnie, należy zgłosić się do lekarza podstawowej opieki zdrowotnej. W razie podejrzenia choroby nowotworowej lekarz rodzinny da skierowanie do laryngologa na dalsze badania. [2]
Rak szyi – objawy
Często pierwszym niepokojącym sygnałem jest wyczuwalne, niebolesne zgrubienie, które nie znika. Warto też zwrócić uwagę na objawy raka węzłów chłonnych szyi, które mogą pojawić się nagle i narastać z czasem. Często obserwuje się przerzuty do okolicznych węzłów chłonnych, co dotyczy blisko połowy chorych na raka tej okolicy. Bywa, że wiąże się to z poważnymi dolegliwościami fizycznymi, które mogą utrudniać podstawowe funkcje życiowe, takie jak oddychanie, jedzenie czy mówienie. [7]
Osoby z grupy ryzyka powinny zwracać uwagę na każde odstępstwo od normy. Jeśli zauważysz jakiekolwiek niepokojące zmiany, nie zwlekaj – diagnostyka na etapie, gdy pojawiają się tylko objawy raka szyi, znacząco poprawia szanse leczenia.
Stadia raka głowy i szyi
Dla nowotworów głowy i szyi stosuje się klasyfikację zaawansowania klinicznego TNM. System ten precyzyjnie określa stopień rozsiania nowotworu w organizmie na podstawie oceny poszczególnych cech.
Wyróżniamy cztery podstawowe stadia raka głowy i szyi (od stadium I do stadium IV): od zmian ograniczonych do jednego miejsca, przez nowotwór naciekający sąsiednie tkanki, aż po rozsiew do węzłów chłonnych i przerzuty odległe.
W pierwszym stadium objawy raka głowy i szyi mogą być ledwo zauważalne lub zupełnie nie występować. W miarę postępu choroby pojawiają się coraz silniejsze dolegliwości, takie jak trudności w mówieniu, połykaniu, bóle szyi i głowy, a także charakterystyczne objawy raka węzłów chłonnych szyi – powiększone, twarde guzki. Zaawansowane stadium raka szyi i głowy może obejmować już nie tylko miejscowy obszar, ale i dawać przerzuty do płuc czy kości.
Diagnostyka raka głowy i szyi
Rozpoznanie raka głowy i szyi wymaga szeregu specjalistycznych badań.
Podstawą jest:
- dokładny wywiad i badanie laryngologiczne
- endoskopia
- tomografia komputerowa
- rezonans magnetyczny oraz PET.
- W przypadkach podejrzenia raka szyi konieczna jest biopsja zmian, zwłaszcza jeśli widoczny jest powiększony węzeł chłonny – typowy objaw dla raka węzłów chłonnych szyi.
Leczenie raka głowy i szyi
Leczenie raka głowy i szyi jest złożone i zależy od lokalizacji guza, stopnia zaawansowania oraz ogólnego stanu zdrowia pacjenta. Najczęściej stosuje się chirurgię onkologiczną, radioterapię oraz chemioterapię – osobno lub w połączeniu. W niektórych przypadkach możliwe jest leczenie zachowawcze, ale przy zaawansowanych zmianach często konieczne są rozległe zabiegi operacyjne i rekonstrukcje. Istnieje także możliwość zastosowania napromieniania śródtkankowego, czyli brachyterapii onkologicznej. Metoda ta polega na precyzyjnym umieszczeniu źródeł promieniotwórczych bezpośrednio w guzie. [7]
Przeczytaj: Na czym polega szybka ścieżka onkologiczna?
Rokowania dla raka głowy i szyi
Rokowania raka głowy i szyi zależą od wielu czynników – przede wszystkim od wczesności rozpoznania i skuteczności leczenia. Jeśli choroba zostanie wykryta w stadium I lub II, szanse na całkowite wyleczenie są duże.
W stadium III lub IV, gdy pojawiają się objawy raka węzłów chłonnych szyi i przerzuty, szanse maleją, choć nadal możliwe jest skuteczne leczenie paliatywne i zachowawcze.
Wczesne stadia nowotworów głowy i szyi charakteryzują się wysokim odsetkiem pięcioletnich przeżyć, wahającym się między 60% a 80%. Gdy choroba jest miejscowo rozsiana, wskaźnik ten spada do około 30%, a w przypadku rozsianej formy rokowanie jest bardzo niekorzystne. Najlepsze rezultaty leczenia zazwyczaj osiąga się w przypadku raków krtani i wargi dolnej. [7]
Warto śledzić prawdziwe historie dzieci chorych na raka, które pokazują, że szybka diagnoza i dostęp do terapii mogą zdziałać wiele. Jeśli jesteś w trakcie leczenia lub dopiero je zaczynasz – nie jesteś sam.
Fundacja Cancer Fighters zapewnia wsparcie i pomoc dzieciom z chorobą nowotworową oraz dorosłym pacjentom.
Przerzuty raka głowy i szyi
Zaawansowany rak głowy i szyi często prowadzi do przerzutów, najczęściej do regionalnych węzłów chłonnych, ale w bardziej agresywnych przypadkach także do płuc, kości czy wątroby. Obecność przerzutów raka szyi i głowy znacząco pogarsza rokowania i często ogranicza możliwości leczenia radykalnego. Nowotwory tego typu charakteryzują się zazwyczaj wzrostem miejscowo-regionalnym. Oznacza to, że rzadziej dają przerzuty odległe, które pojawiają się u około 10% pacjentów. Niestety często obserwuje się przerzuty do okolicznych węzłów chłonnych, co dotyczy blisko połowy chorych na raki tej okolicy. [7]
Jaki nowotwór daje przerzuty do szyi? Nowotwory z regionu głowy i szyi są najczęstszym źródłem przerzutów do węzłów chłonnych szyjnych. Dodatkowo wiele nowotworów jamy ustnej, gardła i krtani rozprzestrzenia się właśnie przez układ chłonny. Dlatego każde podejrzenie powinno kończyć się skierowaniem na pilne badania.
Sprawdź również: Diagnoza nowotworu – co dalej? Pierwsze kroki po usłyszeniu trudnej diagnozy
Profilaktyka i wczesne wykrywanie raka głowy i szyi
Skuteczna profilaktyka to klucz do ratowania życia – szczególnie w przypadku chorób takich jak rak głowy i szyi. Regularne kontrole laryngologiczne, rezygnacja z palenia i alkoholu, szczepienia przeciw HPV, a także świadomość objawów pozwalają na szybkie wykrycie nowotworu.
Często rak szyi daje objawy dopiero w zaawansowanym stadium, dlatego warto znać też objawy, takie jak niebolesne powiększenie węzłów chłonnych lub twardość. Zadbaj o siebie i swoich bliskich – czasem jedno badanie może uratować życie.
Zostań podopiecznym fundacji Cancer Fighters – wsparcie dla chorych na raka głowy i szyi
W obliczu takiej diagnozy wielu pacjentów i ich rodzin doświadcza bezradności. Dlatego tak ważna jest realna pomoc – emocjonalna, informacyjna i finansowa.
Jeśli potrzebujesz wsparcia, możesz sprawdzić jak zostać podopiecznym fundacji Cancer Fighters. Fundacja prowadzi liczne zbiórki na leczenie raka, publikuje historie ludzi chorych na raka, a także udziela wsparcia psychologicznego. Jeżeli zmagasz się z chorobą nowotworową, nie jesteś sam.
Więcej ważnych informacji znajdziesz na stronach: Metody leczenia nowotworów – możliwości w zakresie terapii
Pamiętaj – jeśli zmagasz się z chorobą lub znasz kogoś w potrzebie, możesz zostać podopiecznym fundacji Cancer Fighters i włączyć się w zbiórki na leczenie raka.
Wystarczy zgłosić się do zespołu fundacji i opowiedzieć swoją historię. Czasem jedno działanie otwiera drzwi do leczenia, którego nie da się sfinansować samodzielnie.
Bibliografia:
- Pacjent.gov.pl, Nowotwory głowy i szyi, [dostęp: 2025-07-02]
- Akademia.nfz.pl, Nowotwory głowy i szyi – nie lekceważ objawów! [dostęp: 2025-07-02]
- Planujedlugiezycie.pl (Ministerstwo Zdrowia), Dbaj o zdrowie z głową! Rak głowy i szyi: przyczyny, objawy, profilaktyka. [dostęp: 2025-07-06]
- Onkologia.org.pl, Nowotwory narządów głowy i szyi, Objawy, wczesne wykrycie [dostęp: 2025-07-06]
- Onkologia.org.pl, Nowotwory narządów głowy i szyi, Czym są? [dostęp: 2025-07-06]
- Zwrotnikraka.pl, Nowotwory głowy i szyi [dostęp: 2025-07-06]
- Zwrotnikraka.pl, Nowotwory głowy, szyi i ucha – objawy, diagnostyka, leczenie [dostęp: 2025-07-06]
Immuno-onkologia.pl, Immunoterapia w nowotworach głowy i szyi [dostęp: 2025-07-06]
Last modified: 2025-09-04
