Guz mózgu to poważne schorzenie, które występuje zarówno u dzieci, jak i u dorosłych. Nowotwory mózgu mogą mieć charakter łagodny lub złośliwy – różnią się pod względem objawów, przebiegu choroby oraz metod leczenia. Poniższy artykuł przedstawia kluczowe informacje na temat guzów mózgu, w tym ich rodzaje, objawy, diagnostykę oraz możliwości terapeutyczne. Znajdziesz w nim odpowiedzi na większość trudnych pytań.
Czym jest guz mózgu?
Guz mózgu to patologiczny rozrost komórek w obrębie mózgu lub jego okolic. Nowotwór mózgu może być pierwotny, czyli wywodzić się bezpośrednio z tkanki mózgowej, lub wtórny, powstający w wyniku przerzutów nowotworów z innych narządów.
Jakie są rodzaje guza mózgu? Do najczęściej diagnozowanych typów guzów mózgu należą:
- Glejaki – najbardziej rozpowszechnione nowotwory mózgu, które wywodzą się z komórek glejowych. Ich agresywność zależy od podtypu, np. glejaka wielopostaciowego (GBM). Glejaki są wyjątkowo trudne w leczeniu ze względu na ich inwazyjny charakter. [1] Gwiaździak to najczęściej występujący glejak (wyróżnia się zmiany złośliwe i łagodne). [10]
- Oponiaki – są najczęstszymi pierwotnymi guzami wewnątrzczaszkowymi (w 90% są to zmiany łagodne). [9] Zazwyczaj rosną powoli, a ich obecność może zostać wykryta przypadkowo podczas badań obrazowych, które są wykonywane z innych powodów. U niektórych pacjentów oponiaki mogą jednak wywoływać ucisk na tkankę mózgową, co prowadzi do pojawienia się objawów neurologicznych. Występuje częściej u kobiet. [3]
- Gruczolaki przysadki – zwykle łagodne zmiany rozwijające się w obrębie przysadki mózgowej. Mimo że rzadko są złośliwe, mogą powodować zaburzenia hormonalne, które mają wpływ na funkcjonowanie całego organizmu.
Często diagnozowane są również przerzuty nowotworowe – są to wtórne guzy powstałe w wyniku rozsiewu nowotworów z innych części ciała, np. płuc, piersi czy jelita grubego. Przerzuty do mózgu są najczęstszym typem guzów wewnątrzczaszkowych u dorosłych i stanowią niezwykle duże wyzwanie terapeutyczne. [4]
Jak widać, guzy mózgu mogą różnić się pod względem stopnia złośliwości, lokalizacji oraz dynamiki wzrostu. Każdy przypadek wymaga indywidualnego podejścia diagnostycznego i terapeutycznego. Niezwykle ważne jest, aby osoby z podejrzeniem guza mózgu były kierowane do ośrodków specjalizujących się w leczeniu tego rodzaju schorzeń.
Przyczyny i czynniki ryzyka guzów mózgu
Pomimo licznych badań wciąż nie udało się jednoznacznie określić wszystkich czynników powodujących powstawanie guzów mózgu. Choć wiadomo, że mutacje genetyczne odgrywają istotną rolę, to ich dokładny mechanizm oraz wpływ czynników środowiskowych pozostaje wciąż zagadką.
Niemniej do głównych czynników ryzyka należy zaliczyć:
- Narażenie na promieniowanie jonizujące – ekspozycja na promieniowanie (szczególnie w wysokich dawkach) zwiększa ryzyko rozwoju guzów mózgu. Jedynie ekspozycja na wysokie dawki promieniowania jonizującego została potwierdzona jako czynnik ryzyka. [6] Dotyczy to zarówno osób poddanych radioterapii w dzieciństwie, jak i tych narażonych na promieniowanie podczas katastrof nuklearnych.
- Uwarunkowania genetyczne – występowanie guzów mózgu może być związane z mutacjami genetycznymi oraz dziedzicznymi zespołami nowotworowymi, takimi jak zespół Li-Fraumeni, neurofibromatosis (nerwiakowłókniakowatość) typu 1 i 2 czy retinoblastoma. [5]
- Długotrwałe narażenie na substancje chemiczne – kontakt z toksynami, takimi jak pestycydy, herbicydy czy rozpuszczalniki przemysłowe, może mieć związek z większym ryzykiem zachorowania. Chociaż dowody na to nie są jednoznaczne, badania sugerują możliwy wpływ czynników środowiskowych na rozwój guzów mózgu.
- Osłabiony układ immunologiczny – osoby z obniżoną odpornością, np. z powodu zakażenia wirusem HIV czy przyjmowania leków immunosupresyjnych po przeszczepach, są bardziej narażone na rozwój niektórych typów guzów.
- Wiek i płeć – niektóre guzy mózgu, takie jak glejaki, częściej występują u mężczyzn, podczas gdy inne, jak oponiaki, są częstsze u kobiet. Wiek również odgrywa rolę – glejaki występują częściej u dorosłych.
- Czynniki dodatkowe – wiele przypadków guzów mózgu nie ma jasno określonych przyczyn. Trwają badania nad potencjalnym wpływem pola elektromagnetycznego, np. z telefonów komórkowych, choć dotychczasowe wyniki nie potwierdzają bezpośredniego związku.
Zrozumienie czynników ryzyka jest decydujące podczas opracowywania strategii prewencyjnych i identyfikacji osób, które mogą wymagać szczególnej uwagi diagnostycznej.
Wielu pacjentów zadaje pytanie: „jakie są objawy guza mózgu?” – ze względu na znaczenie tego zagadnienia, wszystkie szczegóły zawarte są w następnych akapitach.
Objawy – guz mózgu
Guz mózgu – objawy wczesne
Wczesne objawy guza mózgu mogą być bardzo zróżnicowane i zależne od lokalizacji, wielkości, a także szybkości wzrostu guza. Jednym z najwcześniejszych i najczęstszych symptomów są bóle głowy, które często mają charakter przewlekły i nasilają się rano lub w pozycji leżącej. Mogą one być oporne na tradycyjne leki przeciwbólowe, co powinno wzbudzić czujność pacjenta.
Osoby z guzami mózgu często doświadczają zaburzeń widzenia, takich jak podwójne widzenie, rozmazany obraz czy częściowa utrata pola widzenia. Te symptomy są spowodowane uciskiem guza na nerwy wzrokowe lub inne struktury odpowiedzialne za prawidłowe widzenie. W zaawansowanych przypadkach może dojść do całkowitej utraty wzroku.
Guz mózgu – pierwsze objawy
Oprócz bólów głowy istnieje jeszcze jeden objaw, na który należy zwrócić uwagę. Jakie objawy daje guz mózgu? U części chorych z guzami mózgu dochodzi do przynajmniej jednego napadu padaczkowego przed rozpoznaniem choroby.
Charakterystyczne objawy guza mózgu
Jakie są objawy guza mózgu? Innym charakterystycznym objawem są nudności i wymioty, które często współwystępują z bólami głowy. Te dolegliwości są wynikiem wzrostu ciśnienia śródczaszkowego, które powoduje ucisk na struktury mózgu odpowiedzialne za kontrolę tych funkcji. Mogą występować niezależnie od przyjmowanych pokarmów i być szczególnie dokuczliwe rano.
Guz mózgu: glejak – objawy
U osób, które mają glejaka mózgu, widoczne są objawy zwiększonego ciśnienia w czaszce, co powoduje bóle głowy (zwłaszcza rano), wymioty, senność, nudności, a także podwójne widzenie. [8] Zdarzają się też problemy z koncentracją, napady padaczkowe oraz zaburzenia równowagi.
Guz mózgu: oponiak – objawy
Objawy oponiaka są często nieoczywiste, i tak jak w przypadku glejaka, łatwo je przeoczyć. Wśród objawów należy wymienić bóle głowy i zawroty, nudności i wymioty, a także zmiany w widzeniu (utrata wzroku, podwójne widzenie), drgawki czy problemy z pamięcią.
Nietypowe objawy guza mózgu
Nietypowe objawy, takie jak zmiany nastroju, apatia czy problemy z koncentracją, są również częste i mogą być mylnie interpretowane jako wynik stresu, przemęczenia lub depresji. W niektórych przypadkach pacjenci zgłaszają też drażliwość, agresję lub inne zmiany w zachowaniu, które mogą wskazywać na obecność patologii w mózgu.
Guz mózgu – Objawy neurologiczne
Wraz z postępem choroby mogą pojawić się bardziej specyficzne objawy neurologiczne.
Guzy mózgu a objawy neurologiczne to:
- niedowłady kończyn
- zaburzenia czucia
- drgawki czy trudności w mówieniu.
Te symptomy są wynikiem bezpośredniego ucisku guza na tkankę mózgową lub zakłócenia w przepływie impulsów nerwowych. W przypadkach guzów zlokalizowanych w pobliżu ośrodków odpowiedzialnych za mowę mogą wystąpić zaburzenia artykulacji lub rozumienia słów. [17]
Guz mózgu – objawy psychiczne
Częstymi powikłaniami guza mózgu są objawy psychiczne, w tym zaburzenia pamięci, dezorientacja czy nawet stany lękowe, również mogą być objawami guzów mózgu. Te symptomy, choć często subtelne na początku, mogą z czasem znacznie pogarszać jakość życia pacjenta.
Nietypowe objawy guzów mózgu są często na tyle niecharakterystyczne, że ich wczesne rozpoznanie stanowi wyzwanie. Dlatego ważne jest, aby osoby doświadczające powyższych dolegliwości, zwłaszcza jeśli nasilają się one z czasem, zgłosiły się na konsultację lekarską w celu przeprowadzenia odpowiednich badań diagnostycznych.
Stadia guzów mózgu
Guz mózgu klasyfikuje się według stopnia złośliwości, zgodnie z systemem WHO:
- Stopień I – guzy łagodne, wolno rosnące, dobrze odgraniczone. Przykładem są niektóre typy oponiaków i gwiaździaków (np. gwiaździak włosowatokomórkowy).
- Stopień II – guzy o niskim stopniu złośliwości, z tendencją do nawrotów. Zalicza się tu gwiaździaki rozlane, które mogą przejść w formę bardziej złośliwą. A także gwiaździak włókienkowy, skąpodrzewiak, wyściółczak.
- Stopień III – nowotwory o charakterze złośliwym, szybko rosnące. Przykładem jest glejak anaplastyczny.
- Stopień IV – bardzo agresywne nowotwory, takie jak glejak wielopostaciowy (GBM), które charakteryzują się szybkim wzrostem i inwazyjnością. [9]
Stopień zaawansowania choroby wpływa na rokowania oraz wybór metod leczenia. Nowoczesne techniki diagnostyczne pozwalają dokładnie określić charakter guza, co jest najważniejszym elementem opracowania strategii terapeutycznej.
Diagnostyka guzów mózgu
Diagnostyka guzów mózgu opiera się na wielu zaawansowanych technikach medycznych, które pozwalają na dokładne określenie lokalizacji, wielkości i charakteru zmiany.
- Wywiad lekarski – proces diagnostyczny rozpoczyna się od szczegółowego wywiadu lekarskiego, w trakcie którego oceniane są objawy zgłaszane przez pacjenta, takie jak bóle głowy, nudności, zaburzenia widzenia czy nietypowe zmiany neurologiczne. Następnie wykonywane jest badanie neurologiczne mające na celu ocenę odruchów, siły mięśniowej oraz funkcji poznawczych.
- Rezonans magnetyczny (RM) – to standard w diagnostyce guzów mózgu. Wysoka rozdzielczość obrazu pozwala na dokładne określenie lokalizacji guza, jego wielkości, a także bliskości sąsiednich struktur anatomicznych.
- Tomografia komputerowa (TK) – w niektórych przypadkach stosuje się także tomografię komputerową (TK), szczególnie u pacjentów, u których RM jest przeciwwskazaniem.
- Badanie płynu mózgowo-rdzeniowego – poza badaniami obrazowymi istotną rolę odgrywa także badanie płynu mózgowo-rdzeniowego, które może dostarczyć dodatkowych informacji o charakterze nowotworu.
- Biopsja – w celu potwierdzenia rozpoznania konieczne jest przeprowadzenie biopsji, podczas której pobierany jest fragment tkanki guza do analizy histopatologicznej. Wyniki tych badań pozwalają na dokładne określenie typu nowotworu oraz zaplanowanie odpowiedniego leczenia.
Guzy mózgu – leczenie
Jak leczyć guza mózgu? Leczenie guza mózgu wymaga indywidualnego podejścia, z uwzględnieniem rodzaju guza, lokalizacji, a także ogólnego stanu zdrowia.
- Chirurgiczne usunięcie guza – pozwala na redukcję masy nowotworu, a także często umożliwia złagodzenie objawów neurologicznych. W przypadku guzów złośliwych, takich jak glejaki, zabieg chirurgiczny stanowi jedynie etap w kompleksowym leczeniu.
- Radioterapia – odgrywa ważną rolę w leczeniu wielu guzów mózgu, zarówno jako metoda uzupełniająca po operacji, jak i w przypadkach, gdy zabieg chirurgiczny jest niemożliwy. Radioterapia stereotaktyczna umożliwia precyzyjne napromienianie guza przy minimalnym wpływie na zdrowe tkanki.
- Chemioterapia – choć mniej skuteczna w przypadku niektórych typów guzów mózgu [12], jest często stosowana jako uzupełnienie radioterapii, zwłaszcza w leczeniu glejaków.
- Nowoczesne terapie, takie jak immunoterapia czy terapie celowane – stanowią przełom w leczeniu wybranych typów nowotworów mózgu. [11] Umożliwiają zahamowanie wzrostu guza poprzez ingerencję w jego mechanizmy molekularne.
Wsparcie ze strony zespołu rehabilitacyjnego oraz psychologicznego jest równie istotne, ponieważ pozwala pacjentom lepiej radzić sobie z konsekwencjami choroby i leczenia.
Rokowania dla pacjentów z guzami mózgu
Łagodne guzy, takie jak oponiaki, często mają dobre rokowania, zwłaszcza jeśli zostaną wcześnie wykryte i całkowicie usunięte chirurgicznie. Kluczem do sukcesu jest całkowite usunięcie guza. W 80% przypadków oponiaki nie powracają po 20 latach od leczenia. Niestety, jeśli jakieś komórki nowotworowe zostaną w organizmie, mogą się namnażać i prowadzić do nawrotu choroby. Po zakończeniu leczenia bardzo ważne są regularne badania kontrolne. Przez około 10 lat, co 2-3 lata, należy wykonać badania obrazowe, takie jak rezonans magnetyczny. Chociaż złośliwienie zmian jest rzadkie, w niektórych przypadkach kontrole mogą być częstsze. [15]
Nowotwory złośliwe, takie jak glejaki wielopostaciowe, mają znacznie gorsze rokowania. Chorzy po zdiagnozowaniu glejaka wielopostaciowego, umierają w przeciągu 3 miesięcy. Zastosowanie operacji chirurgicznej oraz radioterapii pozwala na wydłużenie tego czasu do około roku. [16]
Historie walki z nowotworem pokazują, że każdy przypadek jest inny. W przypadku nowotworów o wysokim stopniu złośliwości rokowania mogą być lepsze dzięki zastosowaniu nowoczesnych metod terapii, takich jak radioterapia stereotaktyczna czy leki celowane. Istotnym czynnikiem wpływającym na rokowania jest również szybka diagnoza i rozpoczęcie leczenia, co podkreśla wagę wczesnego wykrywania choroby.
Przerzuty guza mózgu
Przerzuty do mózgu stanowią częsty problem u pacjentów z zaawansowanymi nowotworami innych narządów. Najczęściej wywodzą się z nowotworów płuc (zwłaszcza drobnokomórkowy i gruczolakorak), piersi, nerek oraz czerniaka. [14] Przerzuty te są zwykle zlokalizowane w półkulach mózgu, ale mogą także występować w móżdżku czy pniu mózgu. Objawy przerzutów są podobne do tych występujących przy pierwotnych guzach mózgu i mogą obejmować bóle głowy, zaburzenia widzenia, problemy z równowagą oraz zmiany nastroju. [13]
Leczenie przerzutów do mózgu jest wieloetapowe i wymaga współpracy szeregu specjalistów. Chirurgiczne usunięcie przerzutów jest stosowane w wybranych przypadkach, szczególnie gdy zmiany są pojedyncze i dostępne operacyjnie. Radioterapia, w tym techniki takie jak radiochirurgia stereotaktyczna, odgrywa kluczową rolę w leczeniu większości pacjentów.
Bardzo ważna jest również pomoc psychologiczna dla chorych na raka. Terapie systemowe, takie jak chemioterapia czy immunoterapia, są także stosowane, zwłaszcza w przypadkach wieloogniskowych przerzutów. Celem terapii jest nie tylko wydłużenie życia pacjenta, ale także poprawa jego jakości poprzez kontrolę objawów neurologicznych.
Profilaktyka i wczesne wykrywanie guzów mózgu
Profilaktyka guzów mózgu jest trudna, ponieważ wiele z nich rozwija się na skutek czynników niezależnych od człowieka. Jednakże unikanie znanych czynników ryzyka (jak np. narażenie na promieniowanie jonizujące) może mieć znaczenie w ograniczeniu ryzyka. Również zdrowy tryb życia, w tym odpowiednia dieta, regularna aktywność fizyczna oraz unikanie używek, wspiera ogólną kondycję organizmu i zmniejsza ryzyko nowotworów.
Wczesne wykrywanie guzów mózgu ma kluczowe znaczenie dla leczenia. Szybka reakcja na pierwsze objawy, takie jak przewlekłe bóle głowy, zmiany w zachowaniu czy zaburzenia widzenia, może znacznie zwiększyć szanse na efektywną terapię. Regularne badania kontrolne, zwłaszcza u osób z grup ryzyka, są ważnym elementem wczesnego wykrywania. Nowoczesne metody diagnostyczne, takie jak rezonans magnetyczny, pozwalają na wykrycie nawet niewielkich zmian w mózgu, co daje możliwość rozpoczęcia leczenia na wczesnym etapie choroby.
Dlaczego warto poznać fundacje Cancer Fighters zajmującą się pomocą pacjentom?
Fundacja Cancer Fighters oferująca pomoc chorym na raka, odgrywa niezwykle istotną rolę w poprawie jakości życia pacjentów oraz ich rodzin. Warto również wiedzieć, jak zostać podopiecznym fundacji Cancer Fighters. Nasza fundacja wspiera pacjentów na wielu płaszczyznach, oferując pomoc finansową, psychologiczną oraz informacyjną. Zapoznaj się z naszą stroną i koniecznie przeczytaj poniższy artykuł, by dowiedzieć się więcej: Diagnoza nowotworu – co dalej.
Działania fundacji mają również na celu zwiększenie świadomości społecznej na temat guzów mózgu oraz znaczenia wczesnej diagnostyki. Poprzez edukację społeczną pomagamy zmieniać podejście do choroby, przełamując stereotypy i dając nadzieję osobom dotkniętym tym schorzeniem. Każda forma wsparcia, czy to finansowa, czy poprzez wolontariat, przyczynia się do poprawy sytuacji pacjentów i rozwoju medycyny w tej trudnej dziedzinie.
Bibliografia:
- OnkoNet.pl (b.r.). Glejak. [dostęp: 2025-01-24]
- Viamedica. Polski Przegląd Neurologiczny. [dostęp: 2025-01-24]
- Zwrotnik Raka.pl (b.r.). Oponiak mózgu: leczenie i rokowania. [dostęp: 2024-11-18]
- Viamedica. Advances in Palliative Medicine, [dostęp: 2025-01-24]
- OnkoMed.pl (b.r.). Czym jest zespół Li-Fraumeni? [dostęp: 2025-01-24]
- ZwrotnikRaka.pl (b.r.). Przyczyny i rodzaje guzów mózgu. [dostęp: 2025-01-24]
- Medycyna Praktyczna. Padaczka związana z guzami mózgu. [dostęp: 2025-01-24]
- European Society for Medical Oncology (ESMO). (b.r.). PL-Glejak: Poradnik dla Pacjentów. [dostęp: 2025-01-24]
- Polskie Towarzystwo Onkologiczne (PTOK). (2014, 7 sierpnia). Zalecenia PTOK, tom 1, część 2: Nowotwory OUN. [dostęp: 2025-01-24]
- OnkolMed.pl. (b.r.). Gwiazdziak – najczęściej występujący glejak. [dostęp: 2025-01-24]
- OnkoNet.pl. (b.r.). Unikatowa operacja guza mózgu. [dostęp: 2025-01-24]
- OnkolMed.pl. (b.r.). Chemioterapia nowotworów mózgu. [dostęp: 2025-01-24]
- Medycynapraktyczna.pl, American Society of Clinical Oncology (ASCO), Society for Neuro-Oncology (SNO), American Association for Neurological Surgeons (ASTRO). (2023). Leczenie przerzutów nowotworowych w obrębie mózgu: [dostęp: 2025-01-24]
- Advances in Palliative Medicine. [dostęp: 2025-01-24]
- OnkolMed.pl. (b.r.). Oponiaki wewnątrzczaszkowe: diagnostyka, tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny, leczenie, rokowanie. [dostęp: 2025-01-24]
- OnkolMed.pl. (b.r.). Glejak wielopostaciowy: przyczyny, objawy i leczenie. [dostęp: 2025-01-24]
- Czytelniamedyczna.pl. Objawy neurologiczne guzów mózgu. [dostęp: 2025-01-24] https://www.czytelniamedyczna.pl/2686,objawy-neurologiczne-guzlw-mlzgu.html
Last modified: 2025-03-04
