Nowotwory zajmowały już myśli Hipokratesa. I chociaż od tego czasu minęło wiele lat, niektóre zagadnienia z chorób nowotworowych pozostają zagadką medycyny. Wiemy natomiast sporo na temat tego, co powoduje raka. Dobra wiadomość jest taka, że każdy z nas ma spory wpływ na zmniejszenie ryzyka rozwoju choroby w przyszłości. Zła – wciąż nie wszyscy wiedzą, czym są czynniki rakotwórcze i jak można je wyeliminować ze swojego życia.
Z czego bierze się nowotwór?
Czy można mieć raka „zapisanego w genach”? Z pewnością kiedyś spotkałeś się z twierdzeniem, że rak to choroba dziedziczna i na rozwój choroby mają wpływ przede wszystkim geny. Otóż uwarunkowania genetyczne i indywidualne predyspozycje do rozwoju nowotworu są ważne, jednak jedynie ok. 10% zachorowań ma związek z genetyką. Co więcej, raka nie można dziedziczyć. Możesz natomiast odziedziczyć mutację genetyczną, która również nie równa się chorobie, ale zwiększa ryzyko rozwoju danego rodzaju nowotworu.
Co z pozostałymi przypadkami, co powoduje raka? Reszta przypadków zachorowań to wypadkowa Twojego stylu życia, nawyków, ekspozycji na czynniki rakotwórcze. Zanim jednak do tego przejdziemy, przyjrzyjmy się temu, jak powstaje nowotwór. Proces powstawania nowotworu to kancerogeneza. Może ona trwać latami – guz o średnicy 1 cm rozwija się średnio 5 lat. Mimo to diagnoza wciąż bywa stawiana zbyt późno.
Co najczęściej powoduje raka?
Proces rozwoju nowotworu jest ściśle powiązany z uszkodzeniem DNA komórki. Jest to wynikiem mutacji genetycznej – powstaje ona spontanicznie lub pod wpływem działania czynników rakotwórczych. Oczywiście nie jest tak, że pojawia się mutacja i u pacjenta diagnozowany jest rak. Nasz organizm to sprawnie działająca machina. Układ odpornościowy wyłapuje uszkodzenia DNA komórki i potrafi je naprawić lub doprowadzić do samozniszczenia komórki. Niestety, niekiedy organizm nie zauważy mutacji genetycznej lub nie może sobie z nią skutecznie poradzić. Zmiany w komórce postępują. Rozwija się nowotwór.
Dowiedz się, jak wygląda pomoc chorym na raka w naszej fundacji Cancer Fighters, w tym grupy wsparcia dla osób chorych na raka i ich rodzin.
Czynniki rakotwórcze – wykaz
Czynniki rakotwórcze, kancerogeny, towarzyszą nam praktycznie każdego dnia. Czy znasz je wszystkie?
Fizyczne czynniki rakotwórcze
W tej grupie znajduje się promieniowanie UV (docierające do ziemi nawet w pochmurny dzień i przez szybę samochodu) oraz promieniowanie jonizujące. Pierwsze odpowiada za nowotwory skóry. Drugie przyczynia się do rozwoju mutacji genetycznych i m.in. raka tarczycy.
Chemiczne czynniki rakotwórcze
Są to czynniki rakotwórcze, na które możesz być narażony np. w miejscu pracy. Niebezpieczne substancje o potencjale rakotwórczym to m.in. azbest, chrom, nikiel, pył drzewny, dym spalinowy, arsen. Odpowiadają za zwiększone ryzyko rozwoju m.in. raka płuc. Chemiczne czynniki rakotwórcze to także m.in. alkohol i nikotyna.
Biologiczne czynniki rakotwórcze
To, co powoduje raka, to również biologiczne czynniki rakotwórcze. Pod tym terminem kryją się wirusy, bakterie, pasożyty. Jednym z najczęstszych czynników rakotwórczych w tej grupie jest wirus HPV (wirus brodawczaka ludzkiego). Odpowiada on m.in. za zwiększone ryzyko raka szyjki macicy, raka prącia czy raka odbytu. Innymi przykładami biologicznych czynników rakotwórczych są wirus zapalenia wątroby typu B i typu C, mające związek z pierwotnym rakiem wątroby. Bakterie? Na pierwszy plan wysuwa się Helicobacter pylori. Nieleczone zakażenie może zwiększać ryzyko rozwoju raka żołądka w przyszłości.
Hormonalne czynniki rakotwórcze
Warto również wspomnieć krótko o hormonach. Wpływają na zdrowie fizyczne i psychiczne. Wszelkie zaburzenia hormonalne wiążą się z wieloma objawami ze strony organizmu. Jaki jest związek między hormonami a rakiem? Jednymi z czynników rakotwórczych mogą być długotrwałe stosowanie doustnej antykoncepcji hormonalnej oraz hormonalnej terapii zastępczej u kobiet przechodzących menopauzę.
Co powoduje raka? Sprawdź swoje nawyki
Naukowcy wskazują na związek braku ruchu i otyłości ze zwiększonym ryzykiem rozwoju raka jelita grubego. Nadmierna i długotrwała ekspozycja na słońce, bez używania kremów z SPF, to większe ryzyko nowotworu skóry. Stres, brak snu, smog mają wpływ na wzrost ilości wolnych rodników w organizmie. Te z kolei powodują stres oksydacyjny, mający związek z szybszym starzeniem się organizmu i rozwojem niektórych chorób, w tym nowotworów. Czynnik rakotwórczy to także zła dieta.
Jakie produkty powodują raka?
Jeśli weźmiemy pod uwagę najczęstsze czynniki rakotwórcze, lista obejmie przede wszystkim alkohol oraz wyroby tytoniowe. Tuż za nimi znajdzie się mięso przetworzone, zwłaszcza czerwone. Ogranicz te produkty lub całkowicie wyeliminuj je ze swojej diety. Co jeszcze możesz zrobić, aby zmniejszyć ryzyko rozwoju choroby nowotworowej?
Profilaktyka nowotworowa
Profilaktyka nowotworowa to badania profilaktyczne, przestrzeganie zasad higieny i bezpieczeństwa pracy. To także urozmaicona dieta – sięgaj po warzywa i owoce, produkty sezonowe, produkty pełnoziarniste. Ruszaj się, rzuć palenie i nie pij alkoholu. Pamiętaj o szczepieniach przeciwko wirusom uznawanym za rakotwórcze. Gdy w rodzinie masz przypadki nowotworów, możesz wykonać badania genetyczne. Jeśli coś Cię zaniepokoi, zasięgnij porady lekarza.
Przeczytaj także czym jest choroba nowotworowa i jakie są najczęstsze objawy raka.
Źródła:
- Kancerogeneza – czyli jak powstaje rak i dlaczego, onkonet.pl, data dost. 20.05.2025r.
- Czynniki rakotwórcze – co powoduje raka?, zwrotnikraka.pl, data dost. 20.05.2025r.
- Profilaktyka, onkologia.org.pl, data dost. 20.05.2025r.
Last modified: 2025-06-03
